Από τον Γιάννη Θ. Πατέλλη

patelis1

Δεν ανήκω στους αταξίδευτους. Εδώ και πολλά χρόνια όμως ένα ταξίδι στην Τουρκία, στα παράλια της Μικράς Ασίας και την Κωνσταντινούπολη, για τους γνωστούς λόγους που ο καθένας διαισθάνεται, πήγαινε συνεχώς από αναβολή σε αναβολή. Η προσκυνηματική εκδρομή που οργάνωσε το Αναγνωστήριο, αρχές Ιουλίου, στην απέναντι γειτονική στεριά, την προαιώνια κοιτίδα του ελληνισμού, ήταν η αφορμή να ανάψει το πράσινο φανάρι, να ξεπεραστούν οι αναστολές ετών.
Η εκδρομή άριστα οργανωμένη από τον ακούραστο και υπερδραστήριο πρόεδρο του Αναγνωστηρίου κ. Παναγιώτη Γιαμαίο, με τη βοήθεια και την ευθύνη του πρακτορείου Μάγκου και τη συμμετοχή του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη μας κ. Παΐσιου, είχε πολλές ενδιαφέρουσες όψεις, συνεχείς εναλλαγές τοπίων και πόλεων, αμέτρητες αναδρομές στο ιστορικό παρελθόν μας, πρόσφατο και απότατο.
Πατώντας για πρώτη φορά το πόδι μας σε μια γειτονική χώρα, που βλέπουμε τις ακτές της μιαν ανάσα από τις δικές μας, προκαλούν εντύπωση οι σύγχρονες τουριστικές υποδομές του νεότευκτου Τουρκούτ-Ρέις. Καθώς οδεύουμε προς βορά, διερχόμαστε από το τουριστικό Μπόντρουμ, την ονομαστή Αλικαρνασσό με το μεσαιωνικό κάστρο, πόλη της αρχαίας Καρίας, συνδεδεμένη επί αιώνες με την ιστορία του νησιού μας και της γειτονικής Κω. Σύμφωνα με την ιστορία οι πρώτοι κάτοικοι της Καλύμνου, πριν καταφθάσουν οι Δωριείς, ήταν Κάρες. Διασχίζοντας αργότερα την Ιωνία, συναπαντούμε το γνώριμο αιγιακό τοπίο: Πλαγιές κατάφυτες από ελιές, συκιές, αμπέλια, κάτω από το διάφανο φως του μεσογειακού θέρους.
Πρώτος σταθμός μας η αρχαία Έφεσος, η πόλη της θεάς Άρτεμης με τον περίφημο ναό του Αρτεμισίου, ένα από τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου. Με ανασκαφές που συνεχίζονται, κυρίως από Αυστριακούς, ήρθαν στο φως αγορά, θέατρο, εμπορική οδός, και η περίφημη βιβλιοθήκη του Κέλσου. Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους υπήρξε σημαντικός κόμβος των περιοδειών του Αποστόλου Παύλου. Η πόλη παρήκμασε όχι μόνο από τον καταστροφικό σεισμό του 614 μ.χ., αλλά και τις προσχώσεις του ποταμού Κάυστρου που κατέστρεψαν το λιμάνι και την απομόνωσαν από το Αιγαίο. Η Έφεσος είναι η μία από τις 7 εκκλησίες της Αποκάλυψης του Ιωάννη, ενώ περάσαμε γύρω ή κοντά από τις υπόλοιπες 5: Πέργαμο, Θυάτειρα (το σημερινό Αχισάρ), Σάρδεις, Φιλαδέλφεια (το σημερινό Αλασαχίρ), Λαοδίκεια.
Η έβδομη είναι η Σμύρνη στην οποία φτάσαμε νωρίς το απόγευμα της πρώτης ημέρας του ταξιδιού, μετά από σύντομη παραμονή στο τουριστικό Κουσάντασι, ένα από τους σταθμούς των κρουαζιερόπλοιων που αλωνίζουν το Αιγαίο τους θερινούς μήνες.
Η είσοδος στην πόλη από τα ανατολικά, καθώς ο κατακόκκινος δίσκος του ήλιου γέρνει τη δύση του προς το Αιγαίο, σε φέρνει αντιμέτωπο με την ασυδοσία της αυθαίρετης δόμησης. Άναρχα φυτεμένα κουτιά πολυκατοικιών κατακλύζουν τους λόφους και τις εισόδους της πόλης. Αλλά και η απέραντη παραλία της, με το Κορδελιό να διαγράφεται στο δεξιό άκρο του κόλπου, κακοποιείται από αραδιασμένες πολυκατοικίες, χαμηλού γούστου και αισθητικής.
Μπορεί η Σμύρνη να γύρισε σελίδα και να μετράει 90 τόσα χρόνια από τη μαύρη επέτειο της καταστροφής και της πυρπόλησης της, όμως οι καρτ- ποστάλ εποχής θυμίζουν το πάλαι ποτέ μαργαριτάρι του ανατολικού Αιγαίου, τα νεοκλασικά κτίρια της προκυμαίας, τις γραμμές του ιππήλατου τραμ, το ιστορικό τελωνείο, το σταθμό και τις αποβάθρες του λιμανιού.
Στη βραδινή βόλτα προς την παραλία, ανάμεσα από τα σημερινά πολυώροφα επώνυμα ξενοδοχεία, θα ξαναβρεθούμε στην περιοχή του τελωνείου. Γυρίζουμε πίσω τις σελίδες στο βιβλίο του χρόνου, ενός και πλέον αιώνα. Ονειροπολούμε εικόνες, αναπλάθουμε συνειρμούς της τοπικής μας ιστορίας, τότε που η Σμύρνη ήταν, για το νησί μας, το μεγάλο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Πρώτο σκαλί του ταξιδιού των Καλυμνίων μεταναστών προς Οδησσό της τότε τσαρικής Ρωσίας, μέσω των Στενών και της Κωνσταντινούπολης, μεγάλη αγορά αγαθών και φαρμάκων, στάθηκε ακόμα η κοιτίδα της μουσικής και καλλιτεχνικής παράδοσης της Καλύμνου.
Στο χώρο του τελωνείου έγινε η απόβαση των πρώτων ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων το 1919 μέσα σε φρενίτιδα ενθουσιασμού του κυριαρχούντος ελληνικού στοιχείου της πόλης. Στον ίδιο χώρο και την απέραντη παραλία της σημειώθηκε τον Αύγουστο του 1922 ο «συνωστισμός» της Μικρασιατικής Καταστροφής, η ανελέητη σφαγή εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων από τις τουρκικές ορδές, μια από τις πιο μαύρες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας.
Μια σιωπηρή απότιση φόρου τιμής και ένα προσκύνημα στον τόπο του μαρτυρίου χιλιάδων αθώων θυμάτων της τουρκικής θηριωδίας, συνόδευε τα βήματα μας στην κατάφωτη νυκτερινή παραλία της πάλαι ποτέ Σμύρνης των Ελλήνων.
Την επόμενη μέρα αφήνοντας την Ιωνία και διασχίζοντας τη Μαγνησία και τη Λυδία, περνώντας έξω από την Προύσα της Βηθυνίας, φτάσαμε νωρίς το απόγευμα στα προάστια του ασιατικού τμήματος της Κωνσταντινούπολης. Η πρώτη προσέγγιση της ιστορικής «Βασιλίδας των Πόλεων», με την πυκνή δόμηση, τους φυτευτούς ουρανοξύστες να λογχίζουν τον ουρανό, τα παρτέρια γύρω από την κεντρική λεωφόρο, επιτηδευμένη αντιγραφή δυτικών προτύπων με προτεραιότητα στη βιτρίνα, δίνουν τα πρώτα δείγματα ανισοτήτων μιας υπερπόλης που συγκεντρώνει σήμερα, με τα προάστια, πάνω από είκοσι εκατομμύρια κατοίκους.
Η Πόλη όμως που βρισκόμαστε είναι η Κωνσταντινούπολη! Η ιδιαίτερη αναφορά στην τριήμερη παραμονή μας εκεί, με ένα ιδιαίτερο σημείωμα που θα ακολουθήσει, είναι όχι μόνο εσώτερη ανάγκη, αλλά και συγγραφική υποχρέωση.
Κάλυμνος, Ιούλιος 2014.

ioannispatellis@hotmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s