DSC06041«Για να αντιληφθούμε την σπουδαιότητα της διάσωσης από τη φθορά του χρόνου έστω και μιας λέξης από τον πνευματικό θησαυρό που κληρονομήσαμε, ας αφήσουμε τα μάτια της ψυχής μας να ανατρέξουν πίσω στο χρόνο και να μεταφερθούμε νοερά στον Μυστρά. Ο λόγος για τον Καζαντζάκη που είχε πάει εκεί με τον Σικελιανό, όπου έξω από τη Σπάρτη είδαν ένα παράξενο λουλούδι και το έκοψαν. Ρώτησαν τα παιδιά που μαζεύτηκαν γύρω πώς το έλεγαν το λουλούδι, αλλά εκείνα δεν ήξεραν. Ένα αγόρι είπε να πάει να ρωτήσει τη θεία Λενιώ, γύρισε όμως και είπε η θεία Λενιώ πέθανε προχθές. Και ο Καζαντζάκης μονολογεί: Η καρδιά μας σφίχτηκε. Νιώσαμε πως είχε πεθάνει μια λέξη. Πέθανε και δεν μπορεί κανένας πια να την τοποθετήσει σ’ ένα στίχο και να την κάμει αθάνατη. Τρομάξαμε. Ποτέ θάνατος δεν μας φάνηκε τόσο ανεπανόρθωτος. Κι αφήκαμε το λουλούδι απάνω στο φράχτη, απλωτά σαν πτώμα». 

DSC06049Για τους Καλύμνιους έχει εκλείψει πλέον αυτός ο φόβος, όπως πολύ γλαφυρά τον περιέγραψε ο συγγραφέας κ. Μιχάλης Σκανδαλίδης στη χθεσινή παρουσίαση του «Λεξικού του Ιδιώματος της Καλύμνου» του Αναγνωστηρίου «Αι Μούσαι». Το πολυτιμότερο στοιχείο του λαϊκού τους πολιτισμού, η γλώσσα, διασώθηκε και μαζί της και η ψυχή του Καλύμνιου, αφού όπως πολύ σωστά υπογράμμισε η γλωσσολόγος και κεντρική ομιλήτρια της βραδιάς κ. Ελευθερία Γιακουμάκη «στην συγκεκριμένη έκδοση οι Καλύμνιοι θα βρουν την ψυχή τους».

Συλλογική δουλειά

Στην κατάμεστη αίθουσα του Αναγνωστηρίου ο πρόεδρός του κ. Παναγιώτης Γιαμαίος παρουσίασε αρχικά τους συντελεστές της έκδοσης και συγκεκριμένα:

-τον καταξιωμένο συγγραγέα λεξικογράφο, φίλο και συνεργάτη του Αναγνωστηρίου επί σειρά ετών κ. Μιχάλη Σκανδαλίδη ο οποίος ανέλαβε την επιστημονική επιμέλεια της δομής και της επεξεργασίας της ύλης που του παραδόθηκε

-τον τέως πρόεδρο του Αναγνωστηρίου κ. Κυριάκο Χατζηδάκη, ακούραστο, φιλόπονο και αθόρυβο εργάτη του πνεύματος

-τον πολυγραφότατο συγγραφέα, μουσικολόγο, λαογράφο, πρωτοψάλτη και αντιπρόεδρο του Αναγνωστηρίου κ. Γεώργιο Χατζηθεοδώρου

-τον καταξιωμένο συγγραφέα, υμνητή του μεγαλείου της θάλασσας και των ανθρώπων της κ. Ιωάννη Χειλά

DSC06044-τις κυρίες Καλλιόπη Πατανά-Σακαλλέρου και Καλλιόπη Χατζηδάκη –Χαλκίτη, γυναίκες της πρώτης πρωτεύουσας του νησιού μας, της Χώρας, οι οποίες με υπομονή, καρτερικότητα και κυρίως αγάπη γι’ αυτό που έκαναν συνέβαλαν τα μέγιστα στην αρτιότητα του τελικού αποτελέσματος, ως ζωντανοί φορείς μιας γλώσσας που πάει να σβήσει

-τους αείμνηστους συγγραφείς Νικόαλο Δράκο, Θεμελίνα Καπελλά, Νίκη Μπιλλήρη, Αναστάσιο Καραναστάση και τους σημερινούς κ.κ. Κων/νο Μηνά, Σακελλάρη Τρικοίλη, Μιχάλη Σκανδαλίδη, Δανιήλ Ζερβό, τον γιατρό κ. Γιάννη Κουλλιά, την κ. Ειρήνη Μαρίνου και την κ. Μαρία Κολιοπούλου σχετικά πονήματα και συλλογές των οποίων αποτέλεσαν πολύτιμα στηρίγματα και συμπληρωματικές πηγές σ’ αυτή την καταγραφή

-την ζωγράφο κ. Μαρία Μπιλλήρη η οποία φιλοτέχνησε το εξώφυλλο και την κ. Νικολέτα Ρήγα της οποίας ωραιότατα σκίτσα στόλισαν τις εσωτερικές σελίδες της έκδοσης.

-καθώς και τον αείμνηστο Καλύμνιο ευπατρίδη Παντελή Ηλ. Καμπούρη χωρίς το πλούσιο πρωτογενές υλικό που ο ίδιος είχε αφήσει στο Αναγνωστήριό μας, αυτό το εγχείρημα δεν θα ξεκινούσε.

Τέλος ο κ. Γιαμαίος αναφέρθηκε και στους χρηματοδότες της εν λόγω έκδοσης και δη στον αείμνηστο Ποθητό Ψαρομπά και την ΑΡΓΩ ΑΕ, την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, το Τμήμα Πολιτισμού Δωδεκανήσου και την δημοτική αρχή Καλυμνίων.

Μια καλοκαιρινή βραδιά στην Τέλενδο

Τον κύκλο των ομιλιών άνοιξε ο κ. Χατζηδάκης ο οποίος έκανε μια αναδρομή στο παρελθόν μεταφέροντάς μας 34 χρόνια πριν μια καλοκαιρινή βραδιά στην Τέλενδο στο τραπέζι μιας εκλεκτής συντροφιάς πνευματικών ανθρώπων του νησιού με επίσημο προσκεκλημμένο τον αείμνηστο πανεπιστημιακό δάσκαλο Γιάννη Κακριδή. «Ακούγοντας τον Παντελή Καμπούρη να ξεδιπλώνει ιστορίες αλλοτινών καιρών και να τραγουδά παλαιά καλύμνικα τραγούδια με την ντοπιολαλιά τους, μας προέτρεψε-γοητευμένος από τον λαογραφικό πλούτο της γλώσσας-να προκηρύξουμε διαγωνισμό για τη συλλογή λαογραφικού υλικού. Ο σπόρος του ακαδημαικού δασκάλου έπεσε σε γόνιμο έδαφος» και κάπως έτσι ξεκίνησε η υλοποίηση της ιδέας συγγραφής του λεξικού.

Ο κ. Χατζηθεοδώρου χαρακτήρισε τον συγκεκριμένο τόμο «ως μια από τις κορυφαίες εκδόσεις του Αναγνωστηρίου γιατί διασώζει την πολιτισμική ταυτότητα και κληρονομιά του νησιού», εκφράζοντας τη λύπη του «που δεν μπορεί να διασωθεί και η μουσική εκφορά του καλύμνικού ιδιώματος».

Για μια έκδοση «που ταυτοποιεί και αποκωδικοποιεί την ιστορία και την πολιτισμική ταυτότητα του νησιού μας» έκανε λόγο ο κ. Χειλάς παρουσιάζοντας στη συνέχεια το βιογραφικό του συγγραφέα κ. Σκανδαλίδη.

Ενδιαφέρον γλωσσικό παιχνίδι

Κεντρική ομιλήτρια της βραδιάς ήταν η κ. Ελευθερία Γιακουμάκη γλωσσολόγος, τέως διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία απευθυνόμενη στο ακροατήριο, τους διαβεβαίωσε πως θα απολαύσουν το λεξικό «γιατί θα βρείτε την ψυχή σας εδώ μέσα». Μίλησε για το ενδιαφέρον γλωσσικό παιχνίδι που γίνεται μόνο μεταξύ των ανθρώπων που έχουν κοινή καταγωγή και ρίζα με την ανταλλαγή τοπικών λέξεων, αφήνοντας ενεούς όσους δεν μπορούν να καταλάβουν το γλωσσικό ιδίωμα ενός τόπου.

Αφού έκανε μια ιστορική αναφορά στην πορεία της ελληνικής γλώσσας ανά τους αιώνες, στις πάμπολλες φωνητικές μεταβολές του καλύμνικου ιδιώματος που το κάνει ιδιαίτερα δυσνόητο, στάθηκε στον τρόπο γέννησης του, χαρακτηρίζοντάς το αποτέλεσμα ζευγαρώματος, σύνθεσης λέξεων αλλά και δανεισμού με την σημείωση ότι σε αντίθεση με άλλες γλώσσες η ελληνική ότι δανεικό παίρνει το βάζει μέσα στο γραμματικό της σύστημα «και του αλλάζει την πίστη».

Ο τελευταίος ομιλητής, ο συγγραφέας κ. Σκανδαλίδης, έδωσε την ερμηνεία του γλωσσικού ιδιώματος τονίζοντας πως πρόκειται για «την γλωσσική απόκλιση από την εθνική γλώσσα,  το οποίο είναι συνυφασμένο με την κοινωνική και πολιτισμική ιδιαιτερότητα μιας νησιωτικής ή χερσαίας γλωσσικής κοινότητας και η επιβίωση της ντοπιολαλιάς κάθε τόπου είναι ιδιαίτερα σημαντική, ως πηγή που συμβάλλει στην αυτογνωσία της διαχρονικής διαδρομής του γλωσσικού του πολιτισμού και στην κατάδειξη της συνεχούς παρουσίας του ίδιου λαού και της ίδιας γλώσσας στην ίδια νησιωτική ή χερσαία περιοχή.

Με την έννοια αυτή μπορούμε να συμφωνήσουμε πως αν το πρώτο βιβλίο ενός έθνους είναι το λεξικό του, το πρώτο βιβλίο ενός νησιού ή ενός χερσαίου γεωγραφικού χώρου είναι το λεξικό του γλωσσικού του ιδιώματος. Και η Κάλυμνος από σήμερα έχει το λεξικό της, που θεωρώ ως έργο συλλογικό από συντελεστές που πίστεψαν στο χτίσιμό του, που πίστεψαν στο “όλοι μαζί μπορούμε”». Εκτός από τους συντελεστές της έκδοσης που προαναφέρθηκαν ο κ. Σκανδαλίδης μιλώντας για την ιστορία του λεξικού «η οποία» όπως είπε «έχει βάθος χρόνου» αναφέρθηκε στον τ. πρόεδρο του Αναγνωστηρίου κ. Γιάννη Πατέλλη «οραματιστής και αυτός του λεξικού ο οποίος μετέδωσε αυτόν τον οραματισμό στον άξιο διάδοχό του κ. Κ. Χατζηδάκη που πάλεψε και κατάφερε να δει το όραμά του να υλοποιείται προεδρεύοντος του κ. Παν. Γιαμαίου».

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την απονομή αναμνηστικών πλακετών και δώρων σε όλους τους ομιλητές.

2 responses »

  1. Ο/Η Άννα λέει:

    Που μπορούμε να βρούμε το λεξικο αυτό;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s