Γράφει ο Κυριάκος Κ. Χατζηδάκης
Φλέγελ2Ερευνώντας πρόσφατα τους τόμους του αρχείου της Δημογεροντίας Καλύμνου, συναντήσαμε πολλά έγγραφα που αναφέρονται στον ανθρωπιστικό αγώνα του Καρόλου Φλέγελ για την απαγόρευση της χρήσης των ανθρωποκτόνων σκαφάνδρων στην σπογγαλιεία.
Ήτανε σαράντα χρονών όταν, το Μάιο του 1892, ήρθε ως περιηγητής στην Κάλυμνο. Ευαίσθητος στον ανθρώπινο πόνο, ο ελληνολάτρης αυτός καθηγητής των κλασσικών γλωσσών από τη Βίλνα της Λιθουανίας, συγκλονίστηκε από την εικόνα που αντίκρισε. Παντού χαροκαμένοι και σακάτηδες της “μηχανής”, χήρες και ορφανά των αδικοχαμένων σφουγγαράδων από τη νόσο των δυτών.
Βέβαια, πρέπει εδώ να σημειώσουμε, ότι τα σκάφανδρα, με την πλούσια σοδειά τους, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια, ανέβασαν την οικονομία των νησιών. Όμως, αυτή η οικονομική άνθηση πληρωνόταν κάθε χρόνο με εκατόμβες θυμάτων, νεκρούς και παράλυτους. Πληρωνόταν ακόμη με την ολοένα και μεγαλύτερη εξάντληση των σπογγοφόρων βυθών.
Ας δούμε,όμως, πώς περιγράφει ο Κάρολος Φλέγελ στα χειρόγραφά του τις δυσμενείς συνέπειες από τη χρήση των σκαφάνδρων, τριάντα περίπου χρόνια από την πρώτη εμφάνισή τους στη σπογγαλιεία…
«Ἐξ ὅτου δέ τῷ  1863, σχεδόν συγχρόνως ἐν Δωδεκανήσῳ καί ἐν Ἑλλάδι εἰσήχθησαν τά σκάφανδρα,ἀθρόα ἐνέσκηψαν τά κακά εἰς τούς πρίν τόσον εὐτυχεῖς σπογγαλιευτικούς πληθυσμούς,δηλαδή θάνατοι πρόωροι καί αἰφνίδιοι καί χρόνιαι ἀσθένειαι τῶν νεανιῶν καί ἀνδρῶν,ἀνάλογος μέγας ἀριθμός χηρῶν καί ὀρφανῶν ἄνευ πόρων ζωῆς, κόραι ἄγαμοι ἕνεκα λειψανδρίας, ἔλλειψις τοῦ ἐπιούσιου ἄρτου διά πλείστους, ἕνεκα τῆς ὁλονέν προχωρούσης ἐξαντλήσεως τῶν σπογγοφόρων πυθμένων διά τῶν σκαφάνδρων, ἐπαιτεία καί μετανάστευσις, ἰδίως εἰς Ῥωσίαν καί Ἀμερικήν, ἐπιβαλλόμενη ἕνεκα τῆς ἐνδείας, συνελόντι δ’εἰπεῖν , κοινωνική ἀποσύνθεσις ὑπό μορφήν εἰδεχθεστάτην…Αὐτή ἦν ἡ ἀξιοθρήνητος κατάστασις, εἰς ἥν εὗρον τούς σπογγαλιεῖς τῆς Καλύμνου κατά το 1892…»

Την Κάλυμνο που πρωτοαντίκρισε την παρομοιάζει με ρόδον καταβιβρωσκόμενον ὑπό σκώληκος και ως Ἀνδρομέδα ἀπειλουμένην ὑπό κήτους και ἀναμένουσαν τόν Περσέα της…
DSC06087Ο Κάρολος Φλέγελ γνώριζε πως η λύση αυτού του σπογγαλιευτικού ζητἠματος δεν θα ήταν εύκολη υπόθεση. Για να είναι αποτελεσματική η απαγόρευση των σκαφάνδρων ήταν ανάγκη να αποκλειστούν από όλες τις θάλασσες της Μεσογείου. Γι΄αυτό και ήταν απαραίτητη η διαφώτιση της κοινής γνώμης και των κυβερνήσεων των Μεσογειακών χωρών, προκειμένου να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.
Παράλληλα λοιπόν με τις σχετικές ενέργειες της Δημογεροντίας και των πληρεξουσίων της προς την τουρκική κυβέρνηση, ο Κάρολος Φλέγελ θα ξεκινήσει τον δικό του ανθρωπιστικό αγώνα για τη λύτρωση των σφουγγαράδων από τον Μινώταυρο τῆς μηχανῆς και την επιστροφή τους στους παραδοσιακούς τρόπους σπογγαλιείας .
Με τόπο μόνιμης κατοικίας του την Κάλυμνο, δεν παύει να ταξιδεύει στις χώρες της Μεσογείου, διαφωτίζοντας τη διεθνή κοινή γνώμη με άρθρα του σε εφημερίδες και με τη συμμετοχή του σε διεθνή συνέδρια. Χαρισματικός άνθρωπος και πολύγλωσσος, γίνεται δεκτός από αρμόδιους αξιωματούχους των διαφόρων κυβερνήσεων, προς τους οποίους υποβάλλει σχετικά υπομνήματα.
Προτού ανατείλει ο 20ος αιώνας, με δικές του ενέργειες, θα έχουν απαγορεύσει τη χρήση των σκαφάνδρων η Σάμος, η Κύπρος, η Αίγυπτος, η Κρήτη, η Τυνησία. Το 1902 θα ακολουθήσει και η Τουρκία. Στην Ελλάδα οι σχετικές διαβουλεύσεις δεν είχαν καταλήξει σε κάποιο αποτέλεσμα.
Όμως, η απαγόρευση δεν θα κρατήσει για πολύ. Θα γίνει ότι συνέβη και το 1881, όταν η Τουρκική κυβέρνηση είχε καταργήσει και πάλι τα σκάφανδρα στις θάλασσές της. Το κυνήγι της λαθραίας σπογγαλιείας από τις “μηχανές”, οι δωροδοκίες -η “αργυρολογία”, όπως αναφέρεται, -των Τούρκων υπαλλήλων και, τέλος, η αδιαφορία για την αυστηρή εφαρμογή του νόμου, θα φέρουν δυστυχώς τα πράγματα στην πρότερη κατάσταση.
Στα χρόνια που θα ακολουθήσουν ο Κάρολος Φλέγελ, πιστεύοντας πως οι αντιξοότητες της ζωής πρέπει να αντιμετωπίζονται με θάρρος και αισιοδοξία, θα εξακολουθήσει τον δονκιχωτικό του αγώνα για την κατάργηση των σκαφάνδρων.  Θα αγωνιστεί ακόμη για την βελτίωση των συνθηκών εργασίας των σφουγγαράδων, την αποζημίωση των θυμάτων της “μηχανής” και τη δημιουργία ειδικής νοσηλευτικής μονάδας για την περίθαλψή τους. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, θα ιδρύσει, το 1911, τη Διεθνή Εταιρεία προς Προστασία των Σπογγαλιέων, υπό την προστασία της βασίλισσας Όλγας και του πρίγκηπα Αλβέρτου του Μονακό. Φλέγελ1
Με την εξαιρετική μόρφωση και τις σημαντικές διεθνείς γνωριμίες που διέθετε, θα μπορούσε να είχε ζήσει μια άνετη κοσμοπολίτικη ζωή. Προτίμησε όμως να μείνει κοντά στους αγαπημένους του σφουγγαράδες και να αγωνιστεί γι’ αυτούς. Ήταν άλλωστε ένα τάμα που είχε κάνει στη μνήμη του αδικοχαμένου του αδελφού, στα βάθη της Αφρικής, του εξερευνητή Εδουάρδου Φλέγελ.
Ασκητικός και καλοσυνάτος, όπως σ’όλη του τη ζωή, πέθανε “φτωχός στην ψάθα”, όπως γράφει ο Γυμνασιάρχης Γιάννης Ζερβός. Η ευαίσθητη καρδιά του, που μπόρεσε να χωρέσει όλο τον πόνο του σφουγγαράδικου λαού σταμάτησε να χτυπά το 1928, στα 78 του χρόνια. Τον έθαψαν στο κοιμητήρι του Αγίου Μάμμα, σ’ έναν απέριττο τάφο, που δυστυχώς δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε…
Πριν από ένα και πλέον αιώνα οι πρόγονοί μας με ψηφίσματά τους ανακήρυξαν τον Κάρολο Φλέγελ Επίτιμο Δημότη Καλύμνου και του εξέφρασαν τήν διάπυρον καί αἰωνίαν αὐτῶν εὐγνωμοσύνην, επειδή… ἄνευ εἰδικῆς τινός ἐντολῆς, ἄνευ ὑλικοῦ τινός ἐνδιαφέροντος, ἀλλ’ ἐξ εὐγενοῦς μόνον καί φιλανθρωπικοῦ αἰσθήματος προαγόμενος, παρέχει τρανά καί τελεσφόρα δείγματα τῆς δράσεώς του ὑπέρ τοῦ λαοῦ τῆς νήσου Καλύμνου καί ὅλων τῶν γειτονικῶν σπογγαλιευτικῶν πληθυσμῶν.
Η σημερινή Κάλυμνος τον αγνοεί.Δεν υπάρχει ουτέ καν ένας δρόμος που να θυμίζει στις νεότερες γενιές το πέρασμα του σπουδαίου αυτού ανθρωπιστή από το νησί μας και τον ανιδιοτελή και θυσιαστικό του αγώνα για την προστασία των αγαπημένων του σφουγγαράδων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s