…την ναὖν ἐκεινην ἢν ἐποίησε Καλλικλἦς ὁ Καλύμνιος…

Γράφει ο Δημήτρης Τοσίδης, φωτορεπόρτερ

ΤΑ ΚΑΡΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΥΜΝΟΥΣτην ξερή αυτή πέτρα του ανατολικού Αιγαίου οι άνθρωποί της βγήκαν στη θάλασσα πολύ νωρίς για να καταφέρουν να επιβιώσουν. Καταπιάνονται με ότι επάγγελμα μπορούσε να προσφέρει. Καπετάνιοι και πληρώματα στον εμπορικό στόλο, δύτες, καραβομαραγκοί. Θερίζουν ότι καρπό μπορεί να δώσει, από τον αφρό μέχρι τα απόκρυφά της. Ψάρια, σφουγγάρια, όστρακα. Μιλιούνια τα πλεούμενα στην προστατευμένη προκυμαία της Πόθιας, του λιμανιού της Καλύμνου. Ψαράδικα, σφουγγαράδικα, ξιφιάδικα, τράτες, μικρά «γυαλάδικα»…  Ο μεγαλύτερος στόλος στην Ελλάδα σε αναλογία πληθυσμού. Τότε και τώρα. Γιατί πάντα ήταν δύσκολα. Αφετηρία η Κάλυμνος, το νησί. Ο ομφαλός της γης για τους Καλύμνιους. Και τερματισμός το άγνωστο, κριτής ο καιρός και ο Θεός.

   ..τον μπουρουνιασμένο Ποσειδώνα τον έβρισκαν καθημερινά μπροστά τους, λες και τους ήταν θυμωμένος που     τρυγούσαν τα σωθικά της θάλασσάς του, για να βγάλουν το πυρόξανθο σφουγγάρι..
Το έπος των σφουγγαράδων της Καλύμνου, Γιάννης Αντ. Χειλάς, ιδιωτική έκδοση

Από τις βραχονησίδες της Σαμοθράκης μέχρι τις αφιλόξενες ακτές της Μπαρμπαριάς (Λιβύη, Αίγυπτος, Συρία) αρμένισε το σκαρί του Καλυμνίου θαλασσινού. Η ναυτοσύνη στο μεγαλείο της. Όπως δηλώνει με περηφάνια ένας ηλικιωμένος σφουγγαράς: «Δεν οργώσαμε μόνο τις θάλασσες τις Μεσογείου, περπατήσαμε και τους βυθούς της..» , εννοώντας τον τρόπο με τον οποίο συλλέγαν τα σφουγγάρια περπατώντας στον βυθό με σιδερένια παπούτσια για αντίβαρο στην άνωση.

..ανάθεμα σε Μπαρμπαριά, Μαντρούχα κι Αλεξάντρα,
οπούκαμες τις Καλυμνιές και μείναν δίχως άντρα.
Ανάθεμα σε Μπαρμπαριά και συ Παλιομαντρούχα,
Οπούκαμες τις Καλυμνιές και βάλαν μαύρα ρούχα..
Καλύμνικο μοιρολόι
  Μαντρούχα=Μάρσα Ματρούχ, παραθαλάσσιο λιμάνι της Αιγύπτου
Αλεξάντρα=Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου

Σωρός οι εκκλησιές και τα παρεκλήσια σε όλο το νησί. Σωρός και οι ανώνυμοι τάφοι, υγροί και ηλιοκαμμένοι, στα μήκη και στα πλάτη της Μεσογείου, φόρος τιμής σε ανθρώπινες ζωές που πλήρωσε η Κάλυμνος στην αμείλικτη θάλασσα. Στα πανηγύρια το καλοκαίρι ποτέ δεν ξεφαντώναν, ακόμα και τώρα. Πάντα κάποια οικογένεια θρηνούσε. Η Θάλασσα και ο Θάνατος είναι δυο ανεξίτηλα στοιχεία στο DNA αυτής της κοινωνίας.

Τα καρνάγια

Φυσικά, όλη αυτή η δραστηριότητα για να αναπτυχθεί και να ΄γραφτεί το έπος των σφουγγαράδων’ απαιτούσε την κατάλληλη υποδομή που δεν ήταν άλλη από τα ναυπηγεία-καρνάγια και τους κάθε λογής μαστόρους και τεχνίτες.

…την ναὖν ἐκεινην ἢν ἐποίησε Καλλικλἦς ὁ Καλύμνιος…
Ναυκλήρος, Μένανδρος, 342-290 π.Χ.

Η πρώτη γραπτή αναφορά σε Καλύμνιο καραβομαραγκό ονόματι Καλλικλή βρίσκεται στην κωμωδία «Ναύκληρος» του αρχαίου ποιητή Μενάνδρου. Ο Καλλικλής, ο οποίος κατασκεύασε την ναὖν δηλαδή το καράβι, είναι η πρώτη γραπτή απόδειξη ότι η ναυτική παράδοση της Καλύμνου χάνεται στους αιώνες αλλά και συνεχίζεται αδιάκοπα μέχρι τις μέρες μας.

Τέλη του 18ου αιώνα, επί τουρκοκρατίας, ξεκινάνε την δραστηριότητα τους τα καρνάγια στην Κάλυμνο για να υποστηρίξουν τον ολοένα και δυνατότερο σπογγαλιευτικό στόλο του νησιού. Έχοντας επηρεαστεί σημαντικά στην τεχνογνωσία τους από τα ξακουστά ναυπηγεία της Σύμης και του Περάματος, 8 οικογένειες δημιουργούν στην παραλιακή ζώνη της Πόθιας την ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη της Καλύμνου που έμελλε να παίξει σημαντικό ρόλο σε όλη την ναυτική εποποιία που θα ακολουθήσει. Οι απόγονοι των οικογενειών Χειλά, Χαλίκου,  Σαρούκου (Τριπολίτη) και Καστρινού είναι αυτοί που έναν αιώνα μετά συνεχίζουν στο ίδιο επάγγελμα. Από το 1935 αρχίζει σιγά σιγά η συντεχνεία να μετακομίζει κατά οικογένειες σε ιδιόκτητες εκτάσεις στην άκρη του λιμανιού της Καλύμνου, το λεγόμενο Λαφάσι, εκεί που είναι μέχρι και σήμερα. Μόνο η οικογένεια Καστρινού μετέφερε την επιχείρηση λίγο μακρύτερα, στον προστατευόμενο όρμο του Βαθύ.

Το 1943 το Λαφάσι κάηκε ολοσχερώς από Βρετανούς κατασκόπους με την συνεργασία Καλυμνίων για να μη πέσει ο στόλος και τα εργαλεία στα χέρια των Γερμανών κατακτητών. Σήμερα στο Λαφάσι συστεγάζονται και λειτουργούν έξι ναυπηγοεπισκευαστικές επιχειρήσεις με υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας και συνεργατικότητας, γεγονός μοναδικό σε όλη την ελληνική παραθαλάσσια επαρχεία.

…κι ερχόνταν οι μέρες του ‘ποκινημάτου΄, των προετοιμασιών για το σφουγγαράδικο ταξίδι. Μέρες Σαρακοστιανές, κοντά στο Πάσχα. Τα σφουγγαράδικα πλεούμενα μερεμετίστηκαν στο Λαφάσι και κούκλες σωστές, περιμέναν το φευγιό…
Το έπος των σφουγγαράδων της Καλύμνου, Γιάννης Αντ. Χειλάς, ιδιωτική έκδοση
ποκίνημα=ξεκίνημα, μερεμετίζω=συντηρώ, επισκευάζω

Σήμερα σφουγγαράδες απομείναν λιγοστοί, κυρίως μετά από μια άγνωστη ακόμα ασθένεια που αποδεκάτισε τον πλυθησμό των σφουγγαριών το 1986 αλλά και με την μαζική παραγωγή του συνθετικού και πολύ φθηνότερου βιομηχανικού σφουγαριού. Οι πιο πολλοί σφουγγαράδες αλλάξαν επάγγελμα αλλά λόγω της γνώσης και του αξιόμαχου στόλου που ήδη είχαν ένα πράγμα μπορούσαν να κάνουν, να βγουν ξανά στο ανοιχτό πέλαγος και να κυνηγήσουν το ‘ευγενές’ ψάρι, τον ξιφία. Έτσι, η Κάλυμνος βρέθηκε ξανά με την πρωτιά αυτή, τον πολυπληθέστερο ξιφιάδικο στόλο στην Ελλάδα, που παρόλο τις μεγάλες νομικές και οικονομικές δυσκολίες που χαρακτηρίζει το εξιδεικευμένο αυτό κυνήγι, εξασφαλίζει το ψωμί σε πολλούς ψαράδες και φυσικά δίνει ζωή και στο Λαφάσι.

Βέβαια ξύλινα σκαριά σπάνια κατασκευάζονται πια, το αντίθετο μάλιστα. Καταστρέφονται με επιδοτήσεις της Ε.Ε.      Ο ρόλος του Λαφασιού έχει απομείνει μόνο στις αναγκαίες βελτιώσεις και επισκευές, που λόγο του μεγέθους του αλιευτικού στόλου της Καλύμνου δίνει δουλειά ακόμη και σε περίοδο κρίσης στους καραβοτεχνίτες. Βέβαια δεν λείπουν και οι μερακλήδες που μπροστά στην ευκολία και την χαμηλή τιμή ενός πλαστικού σκάφους, προτιμούν το αθάνατο ξύλινο σκαρί.

Βιβλιογραφία:
1. Το έπος των σφουγγαράδων της Καλύμνου, Γιάννης Αντ. Χειλάς, ιδιωτική έκδοση
2. Καλυμνιακά Χρονικά, Τόμος ΙΖ΄, ΕΚΔ Αναγνωστήριο Καλύμνου ΄ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ΄, 2007

Ευχαριστώ τον Γιάννη Χειλά ,το Ναυτικό Μουσείο Καλύμνου και όλους τους ταρσανατζήδες για τις πολύτιμες πληροφορίες τους (ζητώ συγγνώμη από τους υπόλοιπους μάστορες που δεν συμπεριλαμβάνονται στο φωτογραφικό αφιέρωμα καθώς στις επισκέψεις που έκανα στο καρνάγιο απουσίαζαν).

-Οι ασπρομαυρες φώτο παραχωρήθηκαν ευγενικά από την συλλογή Κυράννη.
-Το ρεπορτάζ έγινε για λογαριασμό του Αθηναικού Πρακτορείου Ειδήσεων.


ΤΑ ΚΑΡΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΥΜΝΟΥΔεκαετία 70 Λαφάσι. Ο Γιάννης Γ. Χειλάς ή γέρο-Γλάρος χαράζει στο χώμα το σχέδιο του καινούργιου του σκαριού. Σήμερα δεν βρίσκεται εν ζωή αλλά η ναυπηγοεπισκευαστική του επιχείρηση (όπως και το παρατσούκλι του) έχει περάσει στα χέρια των εγγονών και δισέγγονών του (120 χρόνια ναυπηγική παράδοση).

ΤΑ ΚΑΡΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΥΜΝΟΥΟ Γιάννης Χειλάς ή αλλιώς «Γλάρος» κληρόνόμησε το παρατσούκλι του όπως και το επάγγελμά του από τον παππού του Γιάννη Γ.Χειλά ή γέρο-Γλάρο,ποζάρει με την φωτογραφία του έχοντας φόντο το ίδιο σκηνικό . Ο γιος του βρίσκεται στο τελευταίο έτος του ΤΕΙ Ναυπηγικής Αθηνών και ακολουθεί με επιστημονικό τρόπο τα χνάρια του. «Είναι ζηλιάρικη δουλειά, σε τραβάει. Όταν ναυπηγείς ένα καινούργιο σκάρι νιωθεις σαν γλύπτης, παρόλο που αυτό πάει, πέθανε. Πολύ λίγοι φτιάχνουν πλέον ξύλινο σκαρί. Όσο ήταν τα σφουγγαράδικα δουλεύαμε, δεν παίρναμε ανάσα, τώρα όμως παίζουμε. Παλεύουμε με νύχια και με δόντια να ζήσουμε, είμαστε σαν τους τελευταίους των Μοϊκανών. Δεν μας στηρίζει κανείς, ίσα ίσα που η ΕΕ κάνει το αντίθετο με τις επιδοτήσεις που δίνει για την απόσυρση των σκαφών. Πολλοί σπάσανε τα σκάφη τους, αυτό είναι έγκλημα» δηλώνει.

ΤΑ ΚΑΡΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΥΜΝΟΥΟ πατέρας Νομικός Καστρινός και ο γιος Γιώργης Καστρινός φωτογραφίζονται δίπλα στην πλάνια, σύγχρονο ναυπηγικό εργαλείο, το οποίο δίνει μορφή στα ακατέργαστα μαδέρια . «Με τόσα εργαλεία καινούργια, πλέον είναι δουλειά για τεμπέληδες, παλιά γινόταν όλα με τα χέρια» εξηγεί ο Νομικός. Στην άκρη του προφυλαγμένου κόλπου-φιόρδ του Βαθύ Καλύμνου βρίσκεται το οικογενειακό καρνάγιο της οικογένειας Καστρινού και στεγάζει την ναυτική παράδοση και τον βιοπορισμό τεσσάρων γενεών. Λειτουργεί μόνο του, μακρυά από το Λαφάσι και ειδικεύεται περισσότερο στην κατασκευή καινούργιων σκαριών.

2 responses »

  1. Η τέχνη των καραβομαραγκών είναι μεγάλης αξίας. Δυστυχώς οι βάρβαροι και ανιστόρητοι που διοικούν και αποφασίζουν για το μέλλον των λαών στην Ευρωπαική ένωση, επιδοτούσαν την καταστροφή και των καικιών για να μειωθούν οι άδειες αλιείας, λες και δεν μπορούσε να αποσυνδεθεί το σκάφος από την άδεια. Το αποτέλεσμα ήταν να διαλύσουν αριστουργήματα τέχνης σπάνια που δεν ξανακατασκευάζονται. Ανεχόμαστε να αποφασίζουν για μας, προγραμματισμένοι χαρτογιακάδες χωρίς συναίσθημα που δεν δημιούργησαν ποτέ τίποτα στη ζωή τους και υπακούνε μόνο σε αριθμούς. Ας ξυπνήσουμε επιτέλους, το τζάμπα τυρί είναι μόνο στη φάκα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s