Τυρίκος ΕργάςΔεν θα ήθελα να είχα γεννηθεί και μεγαλώσει πουθενά αλλού.

-Σε ποια γειτονιά ήταν το πατρικό σας σπίτι;

To πατρικό μου είναι στον Άγιο Βασίλειο, στην αρχή της σκάλας που οδηγεί στον ενοριακό Ναό. Για μένα από την αυλή του απλώνεται η ωραιότερη θέα στον κόσμο. Η Πόθια, τα λιμάνια μέχρι πέρα η Κως….

-Τι έχει μείνει αναλλοίωτο στο πέρασμα των χρόνων όσον αφορά στην Κάλυμνο των παιδικών σας χρόνων και στην Κάλυμνο του σήμερα;

Ελάχιστα έχουν μείνει τα ίδια. Κυρίως γιατί αλλάζουμε εμείς μεγαλώνοντας.  Δεν έχει αλλάξει η αγάπη μου για τους ανθρώπους που και εκείνοι με αγαπάνε. Δεν έχει αλλάξει η πίστη μου στην γκρίζα πέτρα που είναι σύμβολο της απαντοχής για μένα. Δεν έχει αλλάξει η μυρωδιά της αλισφακιάς. Δεν έχει αλλάξει ο μαγνητισμός αυτής της υπέροχης θάλασσας.

-Και τι έχει αλλάξει άρδην;

Η εντύπωση που είχα κάποτε πως ζω σε έναν παράδεισο και πως ποτέ δε θα φύγω από αυτόν.

-Πώς θα περιγράφατε την Κάλυμνο με τρεις λέξεις σε έναν ξένο;

«Η ζωή, αγώνας».

-Ποιος είναι ο αγαπημένος σας καλύμνικος ήχος;

Ο ήχος από τη μηχανή της βάρκας που ξεκινάει αχάραγα ακόμα για ψάρεμα. Τον ακούω το καλοκαίρι όταν κοιμάμαι στην αυλή μας, έξω. Με ξυπνάει και μου λέει, σήκω να αρπάξεις τη μέρα. Για πόσο θα είσαι ακόμα εδώ; Ο ήχος της σοροκχάδας στα πεύκα πάνω από το πατρικό μου. Οι τρεις πρώτες νότες στον «ίσσο». Η καμπάνα την Κυριακή. Μια ομοβροντία δυναμίτες.

-Η αγαπημένη σας ώρα στο νησί;

Σούρουπο και ξημέρωμα. Μα να είμαι για ψάρεμα. Όλη τη μέρα στη Κάλυμνο σκέφτομαι που θα πάω για ψάρεμα το απόγευμα και πάλι αύριο το πρωί. Έχω ένα θέμα με το ψάρεμα, δεν το συζητάμε.

-Πού βγήκατε για πρώτη φορά ραντεβού στην Κάλυμνο;

 Αλίμονο δεν βγήκα ποτέ για ραντεβού στην Κάλυμνο. Ήμουν πολύ κλειστός χαρακτήρας μέχρι τα 19 που έφυγα. Διαφορετικός από τους συνομήλικους μου. Όλη μου η έγνοια τα βουνά, τα βιβλία, τα ψαρέματα… Μόλις έφυγα από την Κάλυμνο βρήκα τη γυναίκα εκείνη που με συντροφεύει εδώ και 16 χρόνια, στην Κύπρο όμως…εκεί ήταν το πρώτο ραντεβού της ζωής μου. Αλλά θα το επανορθώσω και ίσως δώσω την επόμενη φορά που θα έρθουμε Κάλυμνο ένα ραντεβού κάπου με τη γυναίκα μου να μην έχει το νησάκι μας παράπονο…

-Η πιο τρελή καλύμνικη ιστορία που έχετε ακούσει ή ζήσει;

Στο διδακτορικό μου μελέτησα τα «γουλιασμένα» της Καλύμνου και κατάφερα να θησαυρίσω πάνω από 1000 αφηγήσεις…Τι να σας λέω τώρα; Από στοιχειά μέχρι πεθαμένους και από διαβόλους και τριβόλους μέχρι αερικά…Όλα βέβαια με κοινωνικό νόημα, τίποτα από αυτά «τρέλα» όσο «τρελή» κι αν φαίνεται η ιστορία.

Βιωματικά από τις πιο τρελές ιστορίες είναι εκείνη που καθώς βουτούσα «καρφωτή» από μια πέτρα ψηλά είδα από κάτω -και ενώ ήμουν στον αέρα -μια σιλουέτα τεράστιου ψαριού να περνάει. Ήταν στο νησάκι των Βλυχαδιών. Κόντεψα να πεθάνω από το φόβο μου. Θαρρώ περπάτησα πάνω στη θάλασσα, δεν κολύμπησα. Βγήκα έξω και ακόμα έτρεχα πάνω στο βουνό από την φρίκη…ακόμα τρέχω.

-Ποιο είναι το φαγητό που σας φέρνει δάκρυα στα μάτια;

Πατάτες με αυγά που μου κάνει η θεία μου. Είναι το φαγητό που με περιμένει κάθε φορά που γυρνώ στο σπίτι μου. Δίχως να το πω, σαν ιεροτελεστία. Κάθομαι στην αυλή χειμώνα καλοκαίρι πριν καν ανοίξω τις βαλίτσες μου και τρώω ατενίζοντας τη θέα. Το απλό αυτό φαγητό σημαίνει «καλώς ήρτες».

-Ποιος σκηνοθέτης θα θέλατε να γυρίσει μια ταινία για την Κάλυμνο και τι θα του προτείνατε να αναδείξει;

Θα πρότεινα, όπως και έχω προτείνει στο παρελθόν, να ασχοληθούν με την Κάλυμνο περισσότεροι νέοι λαογράφοι, ανθρωπολόγοι και άλλοι ειδικοί επιστήμονες των επιστημών του ανθρώπου. Σκηνοθέτες ντοκιμαντέρ, επίσης. Έχει ανεξερεύνητο πλούτο το νησί απίστευτο.

-Ποια καλύμνικη συνήθειά σας κρατήσατε; Πιστεύετε ότι τους ανθρώπους τους διαμορφώνει το βίωμα;

 Είμαστε ένας αέναος βρόγχος μεταξύ γονιδιώματος και περιβάλλοντος. Κρατώ την ντοπιολαλιά μου δίχως κόμπλεξ, ειδικά την μουσική των λέξεων, είτε μιλώ σε ένα συνέδριο, είτε στην καθημερινή μου ζωή εκτός Καλύμνου. Την κρατώ σαν ευλογία, σαν μυστικό νήμα που με κρατά ενωμένο κάθε ώρα και στιγμή με τις ρίζες μου.

-Θυμάστε καλύμνικες λέξεις που δεν υπάρχουν πια;

Εφόσον τις θυμάμαι, εφόσον έστω και ένας τις θυμάται και τις χρησιμοποιεί ας είναι και νοερά, αυτές ζουν και υπάρχουν. Ναι, θυμάμαι και τις χρησιμοποιώ ακόμα και στα λογοτεχνικά κείμενά μου. Η νεοελληνική δεν είναι τα πρωτευουσιάνικα μιντιακά ελληνικά (αν υπάρχει κάτι τέτοιο), είναι οι διάλεκτοι, οι ντοπιολαλιές, η ποικιλία, το υφάδι όλων των λέξεων και των τρόπων και των αλληλεπιδράσεων αυτού του λαού από άκρη και άκρη στον χώρο και στον χρόνο …

-Τα τελευταία δέκα χρόνια ζείτε μόνιμα σε ένα άλλο νησί του Αιγαίου, στη Λέσβο. Ένα μειονέκτημα και ένα πλεονέκτημά της σε σχέση με την Κάλυμνο;

Πλεονέκτημα: είμαι κοντά στη θάλασσα. Μειονέκτημα: είμαι μακριά από την Κάλυμνο και τους δικούς μου. Για να έρθω Κάλυμνο θέλω μια περιουσία στα αεροπλάνα ή μεγάλη ταλαιπωρία με 2 και 3 καράβια το καλοκαίρι. Να διασχίζω 2 φορές το Αιγαίο για μια απόσταση μικρή. Μας έχουν αποκόψει από τα πάντα και μιλούν για σύνορα και περηφάνιες. Θυμούνται τους «ακρίτες» όποτε τους συμφέρει…

-Πότε νιώσατε τελευταία φορά υπερήφανος ως Καλύμνιος;

Νιώθω κάθε μέρα υπερήφανος ως Καλύμνιος. Γιατί οι άνθρωποι στην Κάλυμνο δίνουν αγώνα καθημερινά πάνω σε μια πέτρα να τα βγάλουν πέρα. Με χιλιάδες προβλήματα και γκρίνια. Αλλά δίνουν αγώνα, για το μεροκάματο, για να μη φύγουν, για να είναι αξιοπρεπείς. Και νιώθω περηφάνια γιατί ξέρω πόσο πολύ αγαπάνε το νησί τους. Νιώθω περηφάνια και  για τους Καλύμνιους που τόλμησαν την Οδύσσειά τους και ξενιτεύονται ακόμα στα πέρατα του κόσμου να δουλέψουν, για τους φίλους, τους συμμαθητές, τους συγγενείς μου. Τίποτα δεν μπορεί να το κρύψει αυτό. Δεν θα ήθελα να είχα γεννηθεί και μεγαλώσει πουθενά αλλού. Αυτός ο λαός που γέννησε εκείνο το οποίο οι λόγιοι ονόμασαν «έπος των σφουγγαράδων» είναι ικανός και τα βγάζει πέρα ξανά στις δυσκολότερες συνθήκες στο εσωτερικό και στο εξωτερικό δίχως να καταδεχτεί να σκύψει το σβέρκο. Αυτό για μένα είναι ένα νέο «έπος».

*O Γιώργος Τυρίκος Εργάς είναι Διδάκτορας Κοινωνικής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει συνεργαστεί με διάφορα ιδρύματα και ακαδημαϊκούς πιο πρόσφατα ως Research Associate του Τμήματος Ανθρωπολογίας στο Παν/μιο του Durham. Το συγγραφικό του έργο έχει διακριθεί τόσο την Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό και βιβλία του έχουν περιληφθεί δυο φορές στον κατάλογο White Ravens της Διεθνούς Νεανικής Βιβλιοθήκης του Μονάχου ανάμεσα στα καλύτερα παιδικά-εφηβικά αναγνώσματα του κόσμου. Είναι συνιδρυτής και ενεργός ακτιβιστής της «Αγκαλιάς» στη Λέσβο (Βραβείο Raul Wallenberg του Συμβουλίου της Ευρώπης 2016 και βραβείο Alexander Langer International Prize 2017).

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s