Rus.Ber-1

Στο «Harry’s Paradise» στον Εμπορειό

Πάτησε για πρώτη φορά το πόδι του στην Κάλυμνο τον Οκτώβριο του 1964 και δέθηκε με τον τόπο και τους ανθρώπους του με έναν ακατάλυτο δεσμό που μετρά 54 ολόκληρα χρόνια. Το πρώτο του ταξίδι στο νησί είχε ερευνητικούς σκοπούς, δεδομένου ότι η σπογγαλιεία ήταν το θέμα που είχε επιλέξει για την διατριβή του. Όλα τα επόμενα ήταν για να συναντήσει καλούς φίλους, να κάνει τις διακοπές του, να ενταχθεί στην καθημερινότητα του τόπου που αγάπησε, αλλά και για να παρατηρεί την εξέλιξη μιας γνώριμης κοινωνίας στη διάρκεια μισού αιώνα.

Συναντήσαμε τον Αμερικανό καθηγητή ανθρωπολογίας δρ. Ράσελ Μπερνάρντ (Russell Bernard) με τη σύζυγό του το καλοκαίρι στον Εμπορειό και με χαρά και νοσταλγία ξετύλιξε το νήμα της σχέσης του με το ελληνικό και δη με το καλύμνικο στοιχείο.

Η αρχή έγινε σε νεαρή ηλικία όταν στα 20 περίπου ένιωσε την ανάγκη να γυρίσει τον κόσμο και μπάρκαρε, για τρεις μήνες, σε ένα ελληνικό πλοίο. Σε ένα από τα liberty ship που παραχωρήθηκαν δανεικά από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα, σε Έλληνες πλοιοκτήτες, με τα οποία ξεκίνησε, μετά τον πόλεμο, την ανοδική πορεία της η Ελληνική ναυτιλία.

Το πλήρωμά του ανέρχονταν στα 29 άτομα, όλα Έλληνες, από τους οποίους έμαθε τις πρώτες ελληνικές λέξεις, στην πλειονότητά τους από τη ναυτική και ελληνική αργκό.

Όταν άρχισε τις σπουδές του στον κλάδο της ανθρωπολογίας και ήρθε η ώρα να αποφασίσει για το θέμα της διατριβής του, επέλεξε να ταξιδέψει στην Κάλυμνο και να μελετήσει το θέμα της σπογγαλιείας, έχοντας παράλληλα ακούσει και διαβάσει διάφορα για την ελληνική λεβεντιά.

Έμεινε στην Κάλυμνο από τον Οκτώβριο του 1964 έως τον Ιούλιο του 1965 και ταξίδεψε με σφουγγαράδικο καϊκι για περίπου 1,5 μήνα. Το 1966 έγραψε την πρώτη του έρευνα.

Την περίοδο 1969-70 επισκέφθηκε την Ελλάδα ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και από το 1994 έως και σήμερα επισκέπτεται ανελλιπώς κάθε Αύγουστο την Κάλυμνο με την οικογένειά του. Μένει στο ίδιο σπίτι στις Μυρτιές.

Το παρθενικό και σοκαριστικό ταξίδι στην Κάλυμνο!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ο δρ. Ράσελ Μπερνάρντ με τη σύζυγό του Κάρολ, θυμούνται σήμερα το πρώτο τους ταξίδι στην Κάλυμνο και γελούν…

Θυμάται κάθε λεπτομέρεια από το παρθενικό του ταξίδι στο νησί στο οποίο τον συνόδευε η σύζυγός του Κάρολ και η μόλις 2 μηνών κορούλα τους. Γελάει αναπολώντας την περιπέτεια που βίωσαν και παροτρύνει την γυναίκα του να μας μιλήσει για την αξέχαστη εμπειρία τους. Όταν αρχίζει να μιλά, καταλαβαίνουμε γιατί της έδωσε τη σκυτάλη της αφήγησης.

Η Κάρολ μας μεταφέρει σε εκείνη τη νύχτα και δείχνει να ζει κάθε λεπτό από το σοκ της βραδιάς. «Το καράβι έφτανε στο νησί στις 2 τα ξημερώματα, μέσα στο μαύρο σκοτάδι. Τότε δεν έπιανε λιμάνι. Το πλεύριζαν κάτι μικρά βαρκάκια, οι λάντζες, οι οποίες και μετέφεραν τον κόσμο στην στεριά. Θυμάμαι τον χαρακτηριστικό ήχο που κάνανε αυτές οι βάρκες, ένα συνεχόμενο και επαναλαμβανόμενο ντουκ! ντουκ! Από παντού ακουγόταν φωνές, νόμιζα πως γινόταν καυγάς, αλλά μου εξήγησε ο άντρας μου πως έτσι μιλάνε, δεν καυγαδίζουν».

Όταν ο βαρκάρης της έκανε νοήματα να του δώσει το μωρό, για να μπορέσει κι αυτή μετά να αποβιβαστεί στη βάρκα, τρόμαξε. Στην αρχή δεν ήθελε να αποχωριστεί το παιδί, αλλά και πάλι της εξήγησε ο Ράσελ για ποιο λόγο έπρεπε να το δώσει.

Και οι εκπλήξεις δεν σταματούν εδώ. Όλα πρωτόγνωρα και ασυνήθιστα για την αλλιώς μεγαλωμένη και συνηθισμένη Αμερικάνα. Θυμάται που τον πρώτο καιρό έμεναν στο σπίτι της οικογένειας Βαλσαμίδη στην Πόθια, σε κάποιο δωμάτιο που τους είχαν παραχωρήσει. «Τότε η ιδιωτικότητα ήταν λέξη άγνωστη για την Κάλυμνο. Κανείς δεν χτυπούσε την πόρτα όταν ήθελαν να μας πουν κάτι, απλώς άνοιγαν και έμπαιναν».

Θυμάται πως όλοι έδειχναν να ξέρουν τα πάντα για το μωρό της καλύτερα από κείνη και διαρκώς της έκαναν παρατηρήσεις και συστάσεις «μην το αφήνεις να μπουσουλάει κάτω είναι βρώμικα», «κρυώνει το μωρό φόρεσέ του κάτι»,  «ζεσταίνεται το μωρό»…

Ο Ράσελ προσθέτει το τριήμερο ταξίδι στην Αθήνα για να πάει στου φαρμακείο του Μπακάκου να αγοράσει παιδική τροφή.

Οι τρεις τους κινούνταν σε όλο το νησί, πάνω σε ένα μοτοποδήλατο. Μέχρι το Μασούρι είχε άσφαλτο, μετά άρχιζε ο χωματόδρομος.

Με νοσταλγία αναπολούν τις πολύ δυνατές φιλίες που έκαναν με αξιόλογους ανθρώπους του νησιού, όπως τον εμπνευστή του χορού του μηχανικού Θεόφιλο Κλωνάρη και τον ζωγράφο Γιάννη Ροδίτη. Με τις οικογένειές τους διατηρούν ακόμη πολύ καλές σχέσεις.

Η οικογένεια του δρ Μπερνάρντ κάνει κάθε χρόνο τις διακοπές της στο νησί το οποίο θεωρούν πλέον και δικό τους τόπο. Και δικαίως μετά από 54 ολόκληρα χρόνια.

Αλήθεια, αν σήμερα ο καταξιωμένος καθηγητής ανθρωπολογίας έπρεπε να κάνει μια διατριβή, με ποιο θέμα θα επέλεγε να ασχοληθεί; «Θα ερευνούσα τον τρόπο με τον οποίοι οι άνθρωποι στο νησί διαχειρίζονται την οικονομική κρίση».

 Ο Ράσελ Μπερνάρντ είναι Ομότιμος Καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φλώριδας και Διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Αριζόνα. Το 2003 τιμήθηκε από την Αμερικανική Ανθρωπολογική Εταιρεία με το  βραβείο Franz Boas και είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών.

Η ταινία- ντοκιμαντέρ «Οι σφουγγαράδες του Αιγαίου»

Kalymnos B & W #8 Russ Bernard, Johan & friend on mast

Κάλυμνος, άνοιξη του 1965. Ο δρ. Ράσελ Μπερνάρντ ανεβασμένος στο κατάρτι. απαθανατίζοντας στιγμές από την σφουγγαράδικη ζωή  (ΦΩΤΟ Johan Reinhard)

Ως ανθρωπολόγος έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην επιτόπια παρατήρηση, στην άμεση, καθημερινή και μακρόχρονη σχέση με τους ανθρώπους που μελετούσε, καταγράφοντας μια διαφορετική μορφή της ανθρώπινης ύπαρξης, αυτή των Καλύμνιων σφουγγαράδων. Για ενάμιση μήνα ταξίδεψε με σφουγγαράδικο καϊκι και γύρισε με τον Σουηδό Bengt Borjeson μια ταινία- ντοκιμαντέρ με τίτλο «Οι σφουγγαράδες του Αιγαίου», που περιλαμβάνει μάλιστα εκπληκτικά για την εποχή υποβρύχια πλάνα!

Μέσα σε 27 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα παρουσιάζει όλη τη σφουγγαράδικη ιστορία του νησιού περιγράφοντας το κοινωνικό σύστημα της εποχής βασισμένο στην τόλμη, στο να αψηφά τον θάνατο, στην μοίρα, στον ανδρισμό. Μια ταινία που θα μπορούσε να προβάλλεται στο Ναυτικό Μουσείο –αν λειτουργούσε κανονικά- ή στην αίθουσα προβολών του Μουσείου Σφουγγαρά, που θα έπρεπε να λειτουργεί στην Κάλυμνο και δεν υπάρχει πουθενά στην Ελλάδα.

«Αυτή είναι η Κάλυμνος. Ένα μικρό ελληνικό νησί με περήφανη παράδοση. Εδώ οι άντρες βουτούν για σφουγγάρια, ρισκάροντας και συχνά χάνοντας τη ζωή τους. Πρόκειται για ένα επάγγελμα υπό εξαφάνιση. Αυτή η ταινία αποτελεί ήδη ιστορία».

Με αυτά τα λόγια ξεκινά η ταινία, τα δικαιώματα της οποίας έχουν παραχωρηθεί πριν χρόνια στην Κινηματογραφική Λέσχη Καλύμνου. Ένα ντοκιμαντέρ που μαζί με την πιο μεγάλη χρονικά ταινία του Borjeson, παραμένουν αναξιοποίητα σε κάποια συρτάρια…

 

One response »

  1. Ο/Η Manos Ignatiadis λέει:

    Congratulations to my Mentor, Professor, and Friend since 1966

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s