Μουσείο ΧρόνουΓράφει ο Γιάννης  Θ. Πατέλλης

Η αναφορά στο κράτος της Ελβετίας, οδηγεί αυτόματα τη σκέψη σε δύο με τρία χρηστικά αντικείμενα της καθημερινής ζωής συνυφασμένα με τη χώρα. Δεν χρειάζεται, για παράδειγμα, να δεις ένα ρολόι και να μην υποθέσεις, κατά κανόνα, από ποια χώρα προέρχεται η κατασκευή του. Άλλωστε από μικροί μάθαμε ότι ένα ρολόι «made in Switzerland» έχει εξασφαλισμένη την ποιότητα και την ακρίβεια.

Ήταν φυσικό η «χώρα των ρολογιών», να έχει και το σχετικό μουσείο, κάτι απαραίτητο για ένα προϊόν που αποτελεί, μαζί με τις τράπεζες, τα φάρμακα και τον τουρισμό, τη «βαριά» βιομηχανία της.

Βρίσκεται σε μια πανέμορφη πόλη της Γαλλόφωνης Ελβετίας, το Neuchatel, στις όχθες της ομώνυμης πελώριας λίμνης. Από την αυλή του παρόχθιου ξενοδοχείου, με το γραφικό λιμανάκι μπροστά σου γεμάτο πλεούμενα, αντικρίζοντας την απέναντι ακτή τυλιγμένη στην αχλή του ηλιόλουστου πρωινού, η ψευδαίσθηση της ακτογραμμής της Κω σε ακολουθεί. Είναι ίδιο των μεγάλων ελβετικών λιμνών, με τις όχθες στολισμένες από σκούρες κεραμοσκεπές πολύχρωμων, ακανόνιστων κτιρίων, να γυαλίζουν τα νερά τους σαν θαλασσινή πατίνα που σε ξεγελά και σου προσφέρει ένα θέαμα νησιώτικο και οικείο.

Το «Musee international d΄ horlogerie» βρίσκεται λίγο έξω από την πόλη και σε υποδέχεται με την επιγραφή «MAN AND TIME». Και πραγματικά η ιστορία της ωρολογοποιίας από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας είναι εξαιρετικά γοητευτική, όσο γοητευτική είναι η πάλη του ανθρώπου να υπολογίσει με ακρίβεια και να δαμάσει το χρόνο.

Με την είσοδο στους χώρους του μουσείου και την ιστορική αναδρομή των εκθεμάτων του, εντυπωσιάζεσαι όχι μόνο από την εξαιρετική, τεχνικά, παρουσίασή τους στις καλαίσθητες αίθουσες, αλλά και τον απόλυτο σεβασμό στη φιλοσοφική διάσταση του χρόνου και τις προσπάθειες μέτρησής του ανά τους αιώνες.

Οι πρώτες κλεψύδρες νερού ή άμμου των αρχαίων Αιγυπτίων (1500 π.χ.), τα λογής-λογής ηλιακά ρολόγια των αρχαίων Ελλήνων και της ελληνιστικής περιόδου, τα υδραυλικά ρολόγια του Αρχιμήδη, ένα σύστημα με καμπάνες των Ρωμαίων, τα διάφορα είδη αστρολάβων, όπως ο δικός μας μηχανισμός των Αντικυθήρων, ο εξάντας της βιομηχανικής επανάστασης, ο ναυτικός χρονομέτρης του 1700, ήταν η πρώτη περίοδος αυτής της αιώνιας ανθρώπινης μάχης.

18ος αιώνας πάγκοςΠαρακολουθώντας τα εκθέματα των πρώτων μηχανικών ρολογιών διαπιστώνεις τη φιλοσοφία της λειτουργίας τους με την βασική αρχή «των αντιβάρων». Εμφανίστηκαν πρώτα στην Αγγλία και τη Γαλλία. Γρήγορα εξελίχθηκαν και σε οικιακά διακοσμητικά έπιπλα, πραγματικά κομψοτεχνήματα, ιδιαίτερα μετά την δημιουργία του πρώτου ρολογιού-εκκρεμούς από τον Γαλιλαίο το 1582 μ.χ.

Τα πρώτα φορητά ρολόγια εμφανίστηκαν τον 16ο αιώνα και ήταν βαριά και δύσχρηστα. Ήταν όμως  ένα σημαντικό άλμα, από τα μεγάλα των καμπαναριών, τοίχων και δαπέδων, στο ατομικό που ξέρουμε σήμερα. Τα κρεμούσαν στον λαιμό, είτε τα έδεναν με λουρί στη μέση τους. Για να τα κάνουν περισσότερο ελκυστικά έδεναν πάνω τους πολύτιμα στολίδια για να έχουν τη μορφή κοσμήματος.

Τον 17ο αιώνα, το ρολόι κουρδιζόταν μ’ ένα ξεχωριστό κλειδί, που έπρεπε να κρατά στην τσέπη του ο ιδιοκτήτης. Η ανακάλυψη του κυκλικού ελατηρίου και συνακόλουθα του ενσωματωμένου κουρδιστηριού, εκτόξευσε τις πωλήσεις

Οι επόμενοι αιώνες σήμαναν την ραγδαία εξέλιξη του ατομικού ρολογιού με την εφαρμογή του ελατηρίου, της τρίχας, του άξονα, των δεικτών και των διαφόρων άλλων εξαρτημάτων του μηχανισμού. Η χρήση πολύτιμων λίθων άρχισε τον 18ο αιώνα με διαμάντια και ζαφείρια. Από το τέλος του 19ου αιώνα άρχισε η χρήση συνθετικών λίθων, τα λεγόμενα «ρουμπίνια».

1815Τους πρώτους αιώνες ανάπτυξης της ωρολογοποιίας, μετά το μεσαίωνα, καταναλωτές ήταν μέλη των βασιλικών αυλών και της αριστοκρατίας της Ευρώπης, που διέθεταν χρήματα για επίδειξη και είδη πολυτελείας. Αργότερα, η εξάπλωση των τραίνων στην Ευρώπη και την Αμερική δημιούργησε σε ευρύτερες μάζες ανθρώπων την ανάγκη να υπολογίζουν με ακρίβεια τον χρόνο για να προλαβαίνουν τα δρομολόγια.

Τους πρώτους αιώνες ανάπτυξης του ρολογιού οι Βρετανοί είχαν το πάνω χέρι, γιατί η εξάπλωση της αυτοκρατορίας τους στις πέντε ηπείρους είχε ανάγκη από τον πελώριο πολεμικό και εμπορικό στόλο, αλλά και τον χρονικό συντονισμό του.

Γρήγορα όμως δέχτηκαν τον ανταγωνισμό από τους Ελβετούς, οι οποίοι αποδείχτηκαν όχι μόνο μεγάλοι τεχνίτες, αλλά και εξαιρετικά προσαρμοστικοί στον διεθνή ανταγωνισμό. Ανάπτυξαν οικογενειακές επιχειρήσεις, κλειστές για τον έξω κόσμο, με μεταφορά των μυστικών της δουλειάς από γενιά σε γενιά.

1867Ένας άλλος ευνοϊκός για τους Ελβετούς παράγοντας, ήταν η θέση της χώρας τους στο κέντρο της Ευρώπης. Σε μια περίοδο μεγάλων κρατικών περιορισμών στις εισαγωγές προϊόντων από ξένες χώρες, για να προστατεύεται η ντόπια βιομηχανία, το μικρό μέγεθος του ατομικού ρολογιού το έκανε ιδανικό για νόμιμη ή και λαθραία εξαγωγή στις γειτονικές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης.

Οι τεχνολογικές καινοτομίες ήταν επίσης σημαντικός παράγων εξάπλωσης του ατομικού ρολογιού. Όσο τα ρολόγια μίκραιναν και γίνονταν πλακέ, τόσο ανέβαινε η πελατεία. Η βιομηχανοποίηση μεγάλου μέρους της παραγωγής τους, έριξε το κόστος τους. Η ευρωπαϊκή μεσαία τάξη με τις βάρδιες στη δουλειά της, άρχισε να τα χρειάζεται όλο και περισσότερο. Στην πραγματικότητα, η σμίκρυνση του ρολογιού στο μέγεθος προσαρμογής του στον καρπό, κράτησε σχεδόν δύο αιώνες, τον 19ο και τον 20ο.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, κατά τον κρίσιμο για την ανάπτυξη της ωρολογοποιίας 19ο αιώνα, οι Βρετανοί έχασαν το τραίνο και μοναδικοί παγκόσμιοι ανταγωνιστές αναδείχτηκαν οι Ελβετοί και σε μικρότερη κλίμακα οι Αμερικανοί.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μπήκαν στην αρένα του ανταγωνισμού και οι Γιαπωνέζοι με τα φτηνά κουάρτζ. Ποτέ όμως οι Ελβετοί δεν υποχώρησαν από την πρώτη θέση στην παγκόσμια αγορά ρολογιών, γιατί επέμειναν στην ποιότητα και το ρολόι κόσμημα με ανυπέρβλητη επενδυτική και συλλεκτική αξία. Ισχύει πάντα το σλόγκαν: «Δεν αγοράζεις ένα Patek Philippe, το δανείζεσαι από την επόμενη γενιά».

Αποχωρώντας από το εντυπωσιακό μουσείο, μετά τα όσα θαυμαστά έργα της ανθρώπινης εφευρετικότητας είδαμε, με τη μετωπιαία  επιγραφή «Ο άνθρωπος και ο χρόνος» να σε προβληματίζει πιεστικά, ίσως είναι η ώρα της παρηγορητικής καταφυγής στη φιλοσοφική σκέψη: «Τι είναι λοιπόν ο χρόνος; Αν δεν με ρωτά κανείς, γνωρίζω. Αν όμως θέλω να το εξηγήσω σε κάποιον που με ρωτά, δεν γνωρίζω (Άγιος Αυγουστίνος)».

Υ. Γ. Η δειγματοληπτική φωτογράφιση από το μουσείο είναι του Βαγγέλη Πατέλλη.

 Ελβετία, Οκτώβρης 2019.                         

ioannispatellis@gmail.com

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s