pericles_5

Γράφει ο Παναγιώτης Γιαμαίος*

Εκόντες άκοντες, λόγω κορωνοϊού και του συνακόλουθου επιτακτικού, καίριου και σωτήριου σλόγκαν «Μένουμε στο σπίτι», διαθέτουμε περισσότερο χρόνο μπροστά στον υπολογιστή μας, σερφάροντας στο internet, ενημερωνόμενοι πολλαπλώς.

Διαβάζοντας το εξαιρετικό επίκαιρο χρονογράφημα του επίτιμου προέδρου και αγαπητού φίλου Γιάννη Θ. Πατέλλη, με θέμα τον καιρό του θανατικού στην Κάλυμνο (1839), που αποδεκάτισε το νησί (ΕΔΩ), μου γεννήθηκε η επιθυμία να γράψω κι εγώ αδρομερώς κάτι για το θανατικό στην αρχαία Αθήνα τον καιρό του Περικλή. Έτσι, για να φρεσκάρουμε τις γνώσεις που λάβαμε στο Λύκειο, να κάνουμε κάποιους συσχετισμούς και να καταλήξουμε σε κάποια συμπεράσματα.

Τι κι αν έχουν περάσει 2.450 χρόνια από τότε; Αρκετά στοιχεία όπως θα διαπιστώσετε είναι κοινά και στις δύο περιπτώσεις. Θανατηφόρα πανδημία της Αθήνας το 430 π. Χ. και κορωνοϊός το 2020 μ.Χ.

Ο Λοιμός των Αθηνών ήταν μια επιδημία καταστροφική που εκδηλώθηκε στην πόλη – κράτος των Αθηνών κατά το δεύτερο έτος του Πελοποννησιακού Πολέμου, το 430 π. Χ., κι ενώ η πόλη πολιορκούνταν από τους Σπαρτιάτες. Θεωρείται  ότι η επιδημία πρωτοεμφανίστηκε στο κύριο λιμάνι της Αθήνας, τον Πειραιά, που αποτελούσε την κύρια είσοδο προμηθειών της πόλης. Η καταστροφή που προκάλεσε στον πληθυσμό της Αθήνας ήταν ένα σημαντικό πρώτο πλήγμα ως προς την εξέλιξη του πολέμου, αφού προκάλεσε το θάνατο μεγάλου ποσοστού των κατοίκων της πόλης, ανάμεσα στους οποίους ήταν και του ίδιου του Περικλή και μελών της οικογένειάς του. Αξίζει, επίσης, να προσθέσουμε ότι ο λοιμός επέστρεψε  δύο φορές ακόμη στην πόλη, το 429 π.Χ. και το χειμώνα του 427-426 π.Χ.

Όλες αυτές τις λεπτομερείς και ανεκτίμητες μαρτυρίες μάς τις δίνει ο Θουκιδίδης που μελέτησε το γεγονός, αφού ο ίδιος ήταν αυτόπτης μάρτυρας και είχε μολυνθεί, αλλά κατόρθωσε να επιζήσει. Επίσης, ο Ιπποκράτης, – …ο γείτονάς μας – ήταν ένας από τους γιατρούς που βρίσκονταν τότε στην Αθήνα και του οποίου η συνεισφορά στην αντιμετώπιση του λοιμού ήταν σημαντική.

Ο Θουκιδίδης, λοιπόν, αναφέρει ότι η ασθένεια προερχόταν από την Αιθιοπία και πέρασε μέσω Αιγύπτου και  Λιβύης στον ελληνικό κόσμο. Η νόσος ήταν τρομερή. Οι γιατροί είχαν όχι μόνο ένα πολύ δύσκολο έργο, μια και δε γνώριζαν πώς να την αντιμετωπίσουν, αλλά συνήθως ήταν και αυτοί που πέθαιναν πρώτοι, μια και βρίσκονταν σε συνεχή επαφή με τους ασθενείς .

Ο λοιμός εκείνος σκότωσε μεταξύ του 1/4 και 1/3 του πληθυσμού της πόλης. Η θέα του πλήθους των νεκρικών πυρών στην πόλη έκανε τους Σπαρτιάτες να αποχωρήσουν, ώστε να αποφύγουν την επιδημία.

Ποια ήταν, όμως, τα συμπτώματα της θανατηφόρας εκείνης επιδημίας;

Οι άνθρωποι που ήταν ήδη ασθενείς από κάποια άλλη ασθένεια (ευπαθείς ομάδες  λέμε σήμερα) κατέληγαν να …αποκτήσουν και την ασθένεια του λοιμού, ενώ όσοι ήταν υγιείς εμφάνιζαν αιφνιδίως πονοκέφαλο και ισχυρό πυρετό, μαζί με ερεθίσματα στο σώμα και ερεθισμό των ματιών (τσούξιμο). Ο φάρυγγας και η γλώσσα γίνονταν αιματώδη και η εκπνοή αφύσικη και δυσώδης.

Ακολουθούσαν φτερνίσματα και βραχνάδα στη φωνή και κατόπιν η αρρώστια κατέβαινε από το κεφάλι προς το στήθος, προκαλώντας ισχυρό βήχα. Η θερμοκρασία του σώματος φαινόταν να έπεφτε, ενώ οι ασθενείς ένιωθαν να θερμαίνονται τόσο πολύ, που δεν μπορούσαν να φορέσουν ούτε καν ελαφρά ενδύματα ή σεντόνια και ανακουφίζονταν όταν έπεφτε πάνω τους κρύο νερό.

Οι περισσότεροι πέθαιναν την έβδομη  ή ένατη μέρα από την εκδήλωση των πρώτων συμπτωμάτων. Όσοι κατάφεραν να επιζήσουν εμφάνιζαν ισχυρό στομαχόπονο και διάρροια, τόσο, που πολλοί πέθαιναν από την εξάντληση.

Οι κοινωνικές επιπτώσεις στην πόλη-κράτος- ήταν ιδιαίτερα δραματικές, αφού εξαφανίστηκε η κοινωνική συνοχή και η ηθική. Αναφέρεται ότι οι κάτοικοι σταμάτησαν να ακολουθούν τους νόμους, επειδή ένιωθαν πως ζούσαν ήδη υπό συνθήκες θανατικής ποινής. Πολλοί άνθρωποι άρχισαν να ξοδεύουν τις περιουσίες τους αλόγιστα, χωρίς φειδώ, μια και πίστευαν πως δεν πρόκειται να ζήσουν για πολύ ακόμα, ώστε να χρειάζεται να φυλάξουν τα πλούτη τους για το μέλλον. Αντίθετα, κάποιοι από τους φτωχούς έγιναν ξαφνικά πλούσιοι, κληρονομώντας τις περιουσίες των συγγενών τους.

Σοβαρός λόγος της γενικευμένης έλλειψης κοινωνικής συνοχής ήταν η πολύ μεγάλη μεταδοτικότητα της νόσου, αφού κι αυτοί που φρόντιζαν τους ασθενείς ήταν και οι πιο ευάλωτοι απέναντι στο λοιμό.

Έτσι, πολλοί άνθρωποι πέθαιναν απολύτως μόνοι τους, καθώς κανένας δεν τολμούσε να διακινδυνεύσει φροντίζοντάς τους. Οι νεκροί σχημάτισαν σωρούς από πτώματα επί πτωμάτων, πολλοί αφέθηκαν να αποσυντεθούν κι άλλοι θάφτηκαν σε μαζικούς τάφους.

Στην περιοχή του αρχαίου νεκροταφείου του Κεραμεικού, έχουν ανακαλυφθεί ένας ομαδικός τάφος και σχεδόν 1000 ατομικοί τάφοι, οι οποίοι χρονολογούνται ανάμεσα στο 430 και 426 π.Χ.

Οι ιστορικοί προσπάθησαν να ανακαλύψουν τα αίτια πίσω από το λοιμό των Αθηνών. Κατά τα τέλη του 20ού αιώνα υπήρξαν εκτιμήσεις πως μπορεί να πρόκειται για τον αιμορραγικό πυρετό έμπολα. Άλλοι πάλι θεωρούν τον τύφο ως κύρια αιτία της επιδημίας που έπληξε την αρχαία Αθήνα, αφού τα συμπτώματα έχουν πολλές ομοιότητες με τα αντίστοιχα στην Αφρικανική ήπειρο, όπου εκδηλώθηκαν οι ασθένειες αυτές και ταυτοτοποιήθηκαν και, όπως προαναφέραμε, ο Θουκιδίδης θεωρούσε την Αιθιοπία ως την …πηγή του κακού.

Αλήθεια! Είναι απίστευτο πώς ένας ιός εν έτει 2020 έφερε τα πάνω κάτω σε ολόκληρο τον πλανήτη! Είναι φανερό ότι τα  αποτελέσματα των δύο πρώτων μηνών είναι ασύλληπτα, χωρίς να μπορούμε να προβλέψουμε επακριβώς τη συνέχεια και, εν τέλει, τη λήξη του πρωτοφανούς αυτού παγκόσμιου συναγερμού.

Συστήματα Υγείας προηγμένων χωρών κατέρρευσαν. Πανίσχυρες Οικονομίες συνθλίβονται, κοινωνίες αποδιοργανώνονται και κορυφαίες υποδομές τίθενται εκτός λειτουργίας. Σημάδια, δηλαδή,  Αποκάλυψης!

Κύλησαν αιώνες και ο άνθρωπος δεν έχει παραδεχτεί ακόμη την ασημαντότητά του, τη μηδαμινότητά του. Συνεχίζει να ζει μέσα στην αλαζονεία του, τον εγωισμό του,  την υπεροψία του, τη μεγαλαυχία του. Νομίζει ότι είναι ο κυρίαρχος του πλανήτη. Τα αλλεπάλληλα ραπίσματα που δέχεται από τη φύση (σεισμοί, θεομηνίες, τυφώνες, ξηρασίες και ιοί) δεν τον συνετίζουν. Συνεχίζει πάντα από την επομένη της όποιας καταστροφής το ίδιο βιολί, ξοδεύοντας μυθώδη ποσά για  S 300, S 400, αεροπλανοφόρα, φρεγάτες, άρματα μάχης κλπ. Πώς θα ήταν, πράγματι, ο πλανήτης, αν αυτά τα τεράστια ποσά κατευθύνονταν σε έργα ειρήνης, δημιουργίας, θωράκισης της υγείας και βελτίωσης της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων όπου γης;

Θα προβληματίσει, άραγε, αυτή η παγκόσμια περιπέτεια τους: Τραμπ, Πούτιν, Μακρόν, Μέρκελ, Τζόνσον, Ερντογάν, Άσαντ κλπ.; Θα δουν το πραγματικό τους μπόι; Νομίζω πως όχι. Το κακό είναι μέσα στο DNA, είναι σύμφυτο του ανθρώπου. Η επιδίωξη της κυριαρχίας, της επιβολής, της εκμετάλλευσης είναι τόσο ισχυρά, που δεν ξεριζώνονται εύκολα. Ούτε και μετά από μεγάλες ανθρωπιστικές καταστροφές… Από τα χρόνια του Περικλή μέχρι σήμερα!

* Ο Παναγιώτης Γιαμαίος είναι εκπαιδευτικός και πρόεδρος του Αναγνωστηρίου Καλύμνου «Αι Μούσαι»

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s