d43071cc28a954f9db19b51ac35b39ff_XL-1024x489Γράφει ο Γιάννης Θ. Πατέλλης

Στο εκκλησιαστικό εορτολόγιο οι μέρες οι αφιερωμένες στους νεκρούς, τα Ψυχοσάββατα, είναι δύο: Το Σάββατο των Απόκρεω και το τωρινό Σάββατο της Πεντηκοστής. Όμως, εκτός από τις θρησκευτικές τελετές, οι εκδηλώσεις τιμής οι αφιερωμένες στη θύμηση των προσφιλών προσώπων που έφυγαν για πάντα αποτελεί καθημερινή φροντίδα της οικογένειάς τους, ιδιαίτερα της Καλυμνιάς γυναίκας. Το συναίσθημα περισσεύει και η πιστή τήρηση όσων επιβάλλει η εθιμική και θρησκευτική παράδοση ανακουφίζει λυτρωτικά τον πόνο του οριστικού αποχωρισμού.

Οι καθορισμένες ημερομηνίες των μνημόσυνων και των κολλύβων, κατά τον πρώτο χρόνο του θανάτου, τηρούνται με ευλάβεια και απαρέγκλιτη φροντίδα. Η ετήσια λειτουργία όταν «κλείνει χρόνο» ο προσφιλής νεκρός, το ψυχοχάρτι και το πρόσφορο στην κυριακάτικη λειτουργία, συντηρούν μνήμες και απαλύνουν τον πόνο της παντοτινής απώλειας.

Τα τελευταία χρόνια τα κρεμασμένα μεγάλα κάδρα των εκλιπόντων με τις πλατιές μαύρες κορνίζες, που δέσποζαν στη στενόμακρη σάλα του παλιού Καλύμνικου σπιτιού, πέρασαν στη μουσειακή εποχή μαζί του. Στο σαλόνι των σύγχρονων κατοικιών, οι διακριτικές φωτογραφίες των προσφιλών νεκρών, με τις λεπτές κορνιζούλες,  τοποθετούνται στο μπουφέ ή κάποιο τραπεζάκι.

Η φροντίδα του τάφου αποτελεί επίσης μια σημαντική υποχρέωση τιμής στη μνήμη του νεκρού, από την οικογένειά του. Τα κοιμητήρια του νησιού αντανακλούν πολλά στοιχεία του χαρακτήρα μας. Θα έλεγα ότι η εσωτερική διαμόρφωση των χώρων, η ρυμοτομία τους, βρίσκεται σε πλήρη αντιστοίχιση με τον ανύπαρκτο πολεοδομικό σχεδιασμό των οικισμών μας. Στα περισσότερα δεν υπάρχει ούτε η στοιχειώδης ευθυγράμμιση των μνημάτων, κάποια απόσταση μεταξύ τους, ώστε να είναι δυνατή και προσιτή η προσπέλαση τους. Παρήγορη εξαίρεση οι νεώτερες προσθήκες σε παλαιότερα νεκροταφεία (Λιμνιώτισα).

Τα κοιμητήρια, οι τόποι αιώνιας κατοικίας, είναι το παρελθόν. Τα περασμένα μας τα θυμίζει η ιστορία. Μια επίσκεψη σ’ ένα νεκροταφείο του νησιού είναι και μια ανάγνωση κάποιας σελίδας από την οικογενειακή μας ιστορία ή την ιστορία του τόπου. Μπορεί η αρχιτεκτονική των μνημάτων, ο χρόνος κατασκευής, τα οικοδομικά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν, να δημιουργούν ένα μωσαϊκό ανομοιομορφίας. Όμως τα ονοματεπώνυμα, οι ημερομηνίες γέννησης και θανάτου, όσων αναπαύονται στα μνήματα, είναι χαραγμένες κάπου. Έτσι, πραγματοποιείται η νοερή συνάντηση με τον παιδικό φίλο που έφυγε πρόωρα, τη δασκάλα των παιδικών μας χρόνων, τον ιερέα που μας βάφτισε, το γιατρό που μας θεράπευε παιδιά, τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας στην παλιά μας γειτονιά.

Θα βρεθούμε μπροστά σε τάφους πολιτικών που σημάδεψαν με τη δράση τους την πρόσφατη ή παλαιότερη πορεία του τόπου, μεγάλων διδασκάλων του νησιού οι οποίοι μόρφωσαν γενιές ολόκληρες παιδιών, όχι μόνο τους νησιού μας αλλά και  γειτονικών νησιών. Θα συναντήσουμε ακόμα ονόματα καπετάνιων και σφουγγαράδων που όργωσαν τα παράλια της Αφρικής και του Αιγαίου και έγραψαν το σφουγγαράδικο έπος στα χρόνια ακμής της σπογγαλιείας.

Τα κοιμητήρια είναι πολιτείες γαλήνης και σιωπής. Αποκτούν κίνηση και ζωντάνια λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα. Η ώρα εσπερινού είναι η επίσημη ώρα η αφιερωμένη στα μνήματα. Ένα πλήθος μαυροντυμένων γυναικών, σιωπηλές μυροφόρες καθημερινού καθήκοντος, ακροβολίζονται σε όλες τις γωνιές του κοιμητηρίου. Τα μνήματα καθαρίζονται με επιμέλεια και ανάβει το καντήλι της μνήμης. Θα κρατήσει ολονύχτια συντροφιά στα αγαπημένα πρόσωπα που αναπαύονται στους τόπους της παντοτινής κατοικίας. Και αυτό έχει κάτι να πη. Μεταφέρει, από γενιά σε γενιά,  μήνυμα πίστης στην αιωνιότητα.

ioannispatellis@hotmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s