«Άλλοι γράφουν σε ένα βιβλίο την ιστορία της Καλύμνου, εγώ τη ζωγράφισα» είχε δηλώσει πριν από επτά χρόνια στο Kalymnosola ο καπετάν Μανόλης Σαρούκος, στο πλαίσιο της αναδρομικής έκθεσης ζωγραφικής του που φιλοξενήθηκε στο ισόγειο του Πνευματικού Κέντρου (Απρίλιος του 2014).

Στη μνήμη του αναδημοσιεύουμε την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχαμε κάνει τότε και του ευχόμαστε καλό ταξίδι:

Η κουβέντα μας στην αρχή με τον καπετάν Μανόλη Σαρούκο, εκεί στο ισόγειο του Πνευματικού Κέντρου όπου φιλοξενείται η αναδρομική έκθεση ζωγραφικής του, αφορούσε γενικώς στην Κάλυμνο. Στην ιστορία της και στους πολλούς πνευματικούς ανθρώπους που έχει να επιδείξει ο τόπος, για να αποτελέσει αυτή η αναφορά μας αφορμή να στρέψουμε και οι δύο την προσοχή μας στα έργα του. Έργα από τη θαλασσινή και δη τη σφουγγαράδικη ζωή.

«Η σπογγαλιεία έχει σχέση με την επιστήμη, γιατί αυτή έχει σπουδάσει όλους αυτούς τους ανθρώπους» μου λέει και είναι κατηγορηματικός ως προς αυτό. Η σπογγαλιεία έδωσε τη δυνατότητα και σ’ εκείνον να καλλιεργήσει και να εξελίξει το ταλέντο του, ασχέτως αν αυτή είναι που στάθηκε εμπόδιο στο να ακολουθήσει, ενδεχομένως, έναν άλλο δρόμο, αυτό της τέχνης.

Στα 87 του χρόνια σήμερα κι όμως ακόμη διακρίνεις την πικρία του για την αρνητική απάντηση που έδωσε ο πατέρας του στον «γιατρό του παλατιού, τον Σκεύο Ζερβό» να τον πάρει μαζί του στην Αθήνα και να τον βοηθήσει να σπουδάσει στην Καλών Τεχνών. Ακόμη θυμάται, με εκπληκτικές λεπτομέρειες, τον τρόπο που φυγαδεύτηκε, παιδάκι εννιά ετών, από την Ιταλοκρατούμενη Κάλυμνο στην Πάρο με τη μητέρα του και τον αδελφό του. «Ένα ταξίδι απελπισίας που κράτησε 23 μέρες» με μια πολυήμερη παραμονή στην Σάμο όπου φιλοξενήθηκαν από μια γριούλα πρόσφυγα της Μικράς Ασίας, αναμένοντας με αγωνία την απόφαση των ελληνικών αρχών για το αν θα τους επιτραπεί η διαμονή στην ελεύθερη Ελλάδα ή αν θα διαταχθεί η επαναπροώθησή τους.

Κι ύστερα η ζωή στην Πάρο, η αναγκαιότητα να δουλέψει στο βουτηχτάδικο του πατέρα του, η υιοθέτηση της οικογένειας ενός πιο ανώδυνου τρόπου συλλογής σφουγγαριών, της «γκαγκάβας», η επιστροφή στην Κάλυμνο, η δημιουργία οικογένειας που σήμερα αριθμεί έξι παιδιά και τριάντα εγγόνια και δισέγγονα.

Αφορμή μια…αραπίνα

Και κάπου εκεί στα πενήντα ξαναπιάνει τα πινέλα του και ασχολείται περισσότερο με την παραμελημένη αγάπη του, το κρυφό μεράκι. Αφορμή ένα ενθαρρυντικό σχόλιο της κόρης του, μαθήτρια τότε του Γυμνασίου όταν έσπευσε να της διορθώσει μια αραπίνα που ζωγράφιζε και δεν είχε πετύχει καλά τα χέρια της. «Είσαι καταπληκτικός ζωγράφος» του είπε η κόρη και αυτό ήταν αρκετό για να ξεδιπλώσει όλο το ταλέντο του. Είχε προηγηθεί και η θετική κριτική του συμπατριώτη του ζωγράφου Μανώλη Χούλλη, στον οποίο είχε απευθυνθεί για να τον ρωτήσει που θα βρει χρώματα, τελάρα και μουσαμάδες και του είχε δείξει κάτι πρόχειρα έργα του με νερομπογιές.

Ζωγραφίζει τα βιώματά του

«Σφουγγαράδες», «σπογγαλιεία με χρήση “πινέλου”», «σφουγγαράδικια βάρκα», «ο γυρισμός των σφουγγαράδων», «η λιάστρα, το στέγνωμα των σφουγγαριών», «μπαλλάρισμα σφουγγαριών», «αγοραπωλησία σφουγγαριών με σορτιμέντο», «εργασίες στο καρνάγιο», «το καρινάρισμα με μπαλάγκα», είναι μερικοί από τους τίτλους των έργων του, στα οποία πρωταρχικό χρώμα είναι το γαλάζιο της θάλασσας και το γκρι των βράχων της πατρίδας του.
«Με ενδιέφερε πάντα να ζωγραφίζω τον αγώνα του ανθρώπου για επιβίωση. Δεν με αφορά η νεκρή φύση με λουλούδια και φρούτα» λέει ο καπετάν Μανόλης και συμπληρώνει «αυτή είναι η ιστορία μου, η ζωή μου, αυτά τα θέματα ξέρω, με αυτά ασχολήθηκα μια ζωή. Άλλοι γράφουν σε ένα βιβλίο την ιστορία της Καλύμνου, εγώ τη ζωγράφισα». Αν και όπως μας εκμυστηρεύτηκε έχει ξεκινήσει να γράφει και την αυτοβιογραφία του…

Τα 103 έργα του που εκτίθενται στο Πνευματικό Κέντρο αφορούν και στην καθημερινή ζωή της Καλύμνου «η παλιά γειτονιά μου», «τα μουούρια» (το έθιμο του Μεγάλου Σαββάτου με τα παραγεμισμένα αρνιά με ρύζι και μπαχαρικά και το ψήσιμό τους σε μεγάλους πετρόχτιστους φούρνους μέσα σε πήλινα πιθάρια), «το καβάδι» (η παραδοσιακή καλύμνικη φορεσιά), «ο χαμάλης», «η παλίρροια του 1965», «ψαράδικα στο λιμάνι» κ.α..
Έχει ζωγραφίσει όμως και άλλα θέματα όπως «το πολύνεκρο ναυάγιο του Σάμινα τον Σεπτέμβρη του 2000»(«έτυχε να βρίσκομαι στην Πάρο εκείνο το διάστημα πουλώντας σφουγγάρια με τη γυναίκα μου»), «Πόλεμος και ειρήνη» (για τον ανταγωνισμό των δυο υπερδυνάμεων όσον αφορά στα πυρηνικά τους όπλα που σκορπούν τον όλεθρο στη γη και η πρόταση του ζωγράφου για την αναγκαιότητα επικράτησης της ειρήνης), «Τοπίο Σπιναλόγκας, Κρήτη»…

Πολυτάλαντος

Όταν βλέπω στο βάθος δυο μικρογραφίες πλοίων και ρωτάω σχετικά, ο κυρ Μανόλης μου αποκαλύπτει πως έχει κι ένα ακόμη ταλέντο, αυτό του μοντελισμού, πως το χέρι του δεν είναι μόνο καλλιτεχνικό αλλά και χέρι πολυτεχνίτη. Ξέρει από ναυπηγική «16 χρόνων επισκεύασα το σκάφος του πατέρα μου που είχε βουλιάξει», από την τέχνη της οικοδομής «μόνος μου έχτισα το σπίτι μας στον Άγιο Μάμμα όταν επιστρέψαμε από την Πάρο και το βρήκαμε γκρεμισμένο μετά τον πόλεμο». Αυτοδίδακτος σε όλα του!

Επί 30 χρόνια υπήρξε πρόεδρος του Σωματείου Πλοιάρχων Σπογγαλιέων Καλύμνου και έχει δώσει πολλούς αγώνες για τον κλάδο και αν τον ρωτήσεις έχει πάμπολλες ιστορίες να σου αφηγηθεί για τους αγώνες των σφουγγαράδων, για τις αδικίες εις βάρους τους, για την απουσία κινήτρων, για….

Αεικίνητος, θαλερός και με πολλές μνήμες βρίσκεται καθημερινά στο ισόγειο του Πνευματικού Κέντρου για να σας ξεναγήσει σε μια άλλη Κάλυμνο, μέσα από τους πίνακες ζωγραφικής του. Μια εμπειρία που αξίζει να τη βιώσετε. Την ίδια άποψη έχουν και όλοι όσοι περιηγήθηκαν στο χώρο και έγραψαν στο ημερολόγιο των επισκεπτών που ο καπετάν Μανόλης το έχει εκεί μπροστά, στην είσοδο και του ρίχνει που και που κλεφτές ματιές καμαρώνοντας…

Υ.Γ. Ευχαριστώ πολύ την Μαρία Μπιλλήρη για το πολύ όμορφο φωτογραφικό υλικό που ακολουθεί.

Το Αναγνωστήριο «Αι Μούσαι» για τον καπεταν- Μανώλη Σαρούκο

Δυστυχώς, τον τελευταίο καιρό, και με πολύ μεγάλη συχνότητα, νιώθουμε την ανάγκη να εκφράζουμε τη συμπάθεια και τα συλλυπητήριά μας σε συγγενείς  εκλεκτών  συμπατριωτών μας που αιφνιδίως ή μη εγκαταλείπουν τα εγκόσμια.  Αυτή τη φορά, η άχαρη τούτη επικοινωνιακή διαδικασία αφορά στην οικογένεια του γνωστού κι αγαπητού σε όλους  μας καπεταν-Μανώλη.

Άλλη μια αντίκα, λοιπόν,  άλλος ένας γνήσιος αγωνιστής της θάλασσας και της ζωής εγκατέλειψε τα επίγεια. Ο ενενηντατετράχρονος, ψημένος από την αρμύρα της θάλασσας και την πυράδα του ήλιου, καπεταν- Μανώλης Σαρούκος, αποτελούσε, πράγματι, την τελευταία μορφή των θρυλικών καπεταναίων της σφουγγαροδουλειάς του νησιού μας. Αυτή τη φορά ξεκίνησε για ένα διαφορετικό ταξίδι. Το στερνό. Σαλπάρισε για παραδείσια λιμάνια…

Αγέρωχος, δωρικός, μετρημένος, προσηνής και σεμνός. Ανεκτίμητη τράπεζα βιωμάτων, εμπειριών, σκληρών καταστάσεων και κακουχιών της ζωής …κουβαλούσε την ιστορία ενός αιώνα. Της προπολεμικής Καλύμνου, της Πάρου κατά τον πόλεμο και κατά τη γερμανική κατοχή, της μεταπολεμικής Καλύμνου και της Καλύμνου της μεταπολίτευσης μέχρι σήμερα.

Δεν ήταν μόνο ο χαλκέντερος Αργοναύτης της θάλασσας. Ήταν και μια γνήσια καλλιτεχνική φύση, ένας αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης, που αποτύπωνε στο μουσαμά και στο ξύλο την ομορφιά του κόσμου που ζούσε, με τα μάτια της ψυχής του. Μια καλλιτεχνική φλέβα κι ένα ταλέντο που εκδηλώθηκαν από τα πρώτα μαθητικά του χρόνια, που, όμως, οι δυσκολίες της ζωής δεν του επέτρεψαν να καλλιεργήσει. Που …ξύπνησαν, όμως, αργότερα, όταν η ζωή του βρήκε ρυθμό και σταθερή πορεία. Έτσι, άφησε πλούτο αξιόλογων έργων ζωγραφικής  και χαρακτικής, καθώς και το βιβλίο του, όπου κατέγραψε την πολυκύμαντη διαδρομή του.

Προσωπικότητα πληθωρική, ευαίσθητη στα κοινωνικά δρώμενα, ενεργός πολίτης, μαχητικός στην προάσπιση των δικαίων της επαγγελματικής τάξεως στην οποία ανήκε, ενεργοποιήθηκε δυναμικά και στο συνδικαλισμό. Φύσει ηγετική μορφή, πρωτοστάτησε και στα τοπικά συνδικαλιστικά πράγματα του χώρου του, ως πρόεδρος για τριάντα χρόνια του Σωματείου Πλοιάρχων Σπογγαλιέων Καλύμνου.

Με σύνεση, με δημοκρατικές διαδικασίες, με λόγο συνθετικό, τεκμηριωμένο και με βαθιά   γνώση των προβλημάτων του κλάδου  του, αγωνίσθηκε με σθένος και πάθος  για την ικανοποίηση  των δίκαιων αιτημάτων του.

Ήταν ένας  άριστος οικογενειάρχης, που μαζί με την αγαπημένη του σύντροφο και συνοδοιπόρο της ζωής του, κ. Καλλιόπη, δημιούργησαν μια υποδειγματική οικογένεια με εξαιρετικά παιδιά και εγγόνια, που λάτρευαν τον πατέρα και παππού τους. Είναι βέβαιο ότι ο καπεταν- Μανώλης αφήνει στην ευρύτερη οικογένειά του, με το παράδειγμά του, το διαρκή και σκληρό  αγώνα της ζωής του και γενικά τη βιοτή του, μια πλούσια παρακαταθήκη, που θα αποτελεί για όλους ανεκτίμητο μπούσουλα στη συνέχιση της δικής τους ζωής,  χωρίς τον …καπετάνιο τους.         

Έδινε πάντα πρώτος το παρόν στις εκδηλώσεις του Αναγνωστηρίου μας. Δεν έχανε καμία! Ήταν από τα πιο τακτικά και συνεπή μέλη του ιστορικού μας Ιδρύματος. Πάντα με το χαμόγελο, ευπροσήγορος, διακριτικός, συμμετοχικός. Θα τον θυμόμαστε πάντα.

Το νησί μας φτωχαίνει μέρα τη μέρα, αφού  τέτοιες προικισμένες φυσιογνωμίες μιας  αλλοτινής Καλύμνου, σαν αυτή του καπεταν- Μανώλη, αποσύρονται από την σύγχρονη τοπική κοινωνική σκηνή. Σίγουρα αφήνουν μεγάλο κενό, γιατί είναι μορφές αναντικατάστατες!  

Συλλυπούμεθα θερμώς τα παιδιά και τα εγγόνια του!

Για το Διοικητικό Συμβούλιο του Αναγνωστηρίου

Ο πρόεδρος

Παναγιώτης Γιαμαίος

One response »

  1. Ο/Η Μαρία Μπιλλήρη λέει:

    Τα θερμά μου συλλυπητήρια σε όλη την οικογένεια.
    Ήταν τόσο όμορφος άνθρωπος ο καπετάν Μανώλης… Λεβέντης, άξιος, πανέξυπνος, ευγενικός, αξιοπρεπής… Τον γνώρισα ως καλλιτέχνη όταν ήρθε να με βρει στην πρώτη μου έκθεση, το 1994. Με κάλεσε όλο ευγένεια και αρχοντιά στο σπίτι του για να μου δείξει τη δική του δουλειά κι από τότε με έκανε να νιώθω ότι είμαι κι εγώ μέλος της οικογένειάς του.
    Σε ευχαριστώ Αφροδίτη που ενσωμάτωσες στο πανέμορφό σου άρθρο – αφιέρωμα τις φωτογραφίες από την επίσκεψη που είχα κάνει τότε, στην έκθεσή του, με κάποιους από τους μαθητές του εργαστηρίου. Είναι κι αυτές πολύτιμες πληροφορίες για την πολυσύνθετη και πλούσια προσωπικότητα του αείμνηστου, πια, Μανώλη Σαρούκου.
    Ας ξεκουραστεί ήσυχος και γαληνεμένος. Θα είναι για πάντα ζωντανός στη μνήμη μας και στην καρδιά μας.

    Μαρία Μπιλλήρη
    Ζωγράφος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s