Γράφει ο Γιάννης Θ. Πατέλλης

Ένα νέο βιβλίο του Αναγνωστηρίου από τον Παναγιώτη Ν. Γιαμαίο

Η επέτειος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η οποία εορτάζεται στις 25 Μαρτίου κάθε χρόνο μαζί με τη συμβολική ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, είναι το πλέον εμβληματικό γεγονός της νεότερης ιστορίας μας, η Εθνική μας Παλιγγενεσία.                   

Φέτος κλίνουν 200 χρόνια από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα του γένους μας, ο οποίος οδήγησε στην αποτίναξη του μακραίωνα οθωμανικού ζυγού και τη σύσταση του νέου Ελληνικού Κράτους. Έτσι, το έτος 2021, εντός και εκτός Ελλάδας, όπου υπάρχει Έλληνας, φόρεσε τον εορταστικό μανδύα

απόδοσης της οφειλομένης μνήμης και τιμής προς τους ήρωες εκείνου του τιτάνιου αγώνα. Δυστυχώς, το απρόβλεπτο γεγονός της πανδημίας του φονικού ιού, ρίχνει βαριά τη σκιά του στην οργάνωση των εκδηλώσεων προς τιμήν της ιστορικής επετείου.

Το Αναγνωστήριό μας, με την αγωνιστική ιστορία από τη σύστασή του, το 1904, είχε προετοιμαστεί να γιορτάσει με τη δέουσα λαμπρότητα τα διακόσια χρόνια της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας. Υποχρεώθηκε όμως να παραμείνει «βουβό», λόγω των απαγορευτικών μέτρων, με την ελπίδα διοργάνωσης κάποιων εκδηλώσεων από τις προγραμματισμένες προς το Φθινόπωρο, εάν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Δεν έμεινε όμως αργό. Εξέδωσε μια εμπεριστατωμένη, σημαντική και αξιοπρόσεκτη ιστορική εργασία, με συγγραφέα τον Πρόεδρό του κ. Παναγιώτη Ν. Γιαμαίο και τίτλο «Η Κάλυμνος στην Επανάσταση του 1821».                                                                       

Είναι γεγονός ότι όταν ξεκίνησε η Επανάσταση, ο Ελληνισμός δεν είχε εθνικά σύνορα. Κατοικούσε μαζί με άλλα έθνη και λαούς, αλλού ως τοπική πλειοψηφία, αλλού ως μειοψηφία, κατεσπαρμένος σε πολλά σημεία της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, από τη Βαλκανική, τη Μικρά Ασία, το Ιόνιο, το Αιγαίο, μέχρι και τη σημερινή νότιο Ουκρανία και Ρωσία. Οι Έλληνες είχαν την πιο μεγάλη δημογραφική διασπορά από κάθε άλλο λαό της Βαλκανικής, με κέντρο τους την Κωνσταντινούπολη, που ήταν και η έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ενός Πατριαρχείου αδιάλειπτα ελληνόφωνου μέσα στο χρόνο μέχρι και σήμερα.                                                                          

Η Επανάσταση ξεκίνησε από τη Μολδοβλαχία και απέτυχε. Γρήγορα όμως, η σπίθα που άναψε, εξαπλώθηκε σε όλο το έδαφος της σημερινής Ελληνικής Επικράτειας, με σπουδαιότερους πυρήνες τη Ρούμελη, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Αργοσαρωνικού, τις Κυκλάδες, πολλά νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη.                               

Στο νησί μας, την Κάλυμνο, στην οποία η οθωμανική παρουσία ήταν σκιώδης με ένα Αγά, το μήνυμα της έναρξης της Επανάστασης ήταν φυσικό να προκαλέσει έκρηξη ενθουσιασμού των κατοίκων, ανάλογη του μεγάλου αυτού γεγονότος, αλλά και διχογνωμίες συνδεδεμένες με την κοινωνική διαστρωμάτωση και τη μορφή αυτοδιοίκησης που απολάμβανε τότε ο τόπος. Η όλη εννεαετής, περίπου, ιστορική περίοδος, από την έκρηξη της Επαναστάσεως του 1821 μέχρι τη δημιουργία της πρώτης ανεξάρτητης ελληνικής κρατικής υπόστασης του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου του 1830, ήταν φυσικό να σημαδέψει ανεξίτηλα και την τοπική ιστορική διαδρομή του νησιού μας. Τα τοπικά γεγονότα εκείνης της συνταρακτικής περιόδου έχουν απασχολήσει, όπως ήταν φυσικό, και τους ιστορικούς ερευνητές του νησιού μας με ειδικά κεφάλαια στα βιβλία τοπικής ιστορίας που εξέδωσαν: Γιάννης Κλ. Ζερβός, Ιπποκράτης Φραγκόπουλος, Σακελλάρης Τρικοίλης. Ακόμα, στα Καλυμνιακά Χρονικά υπάρχουν εργασίες με σχετικό περιεχόμενο, από νεότερα στοιχεία τα οποία κατά καιρούς προέκυψαν. Για όλες αυτές τις περιπτώσεις της ύπαρξης ενός σημαντικού αριθμού ιστορικών περιγραφών, παραθέσεων στοιχείων, εικασιών, προσωπικών μαρτυριών και περιγραφών για την παραπάνω ιστορική περίοδο, προέκυπτε φανερή η ανάγκη μιας συγκεντρωτικής, περιληπτικής, παρουσίας των γεγονότων, εύληπτης από το μέσο αναγνώστη, αλλά και τους μαθητές του νησιού μας. Το δύσκολο αυτό εγχείρημα επιχειρεί ο Πρόεδρος του Αναγνωστηρίου, ο αγαπητός φίλος Παναγιώτης Γιαμαίος, με το βιβλίο του «Η Κάλυμνος στην Επανάσταση του 1821», με χορηγία του θερμού φίλου του Αναγνωστηρίου και εκλεχτού μέλους της τοπικής μας κοινωνίας Μιχάλη Αντ. Ψαρομπά.    

Ο φίλος Παναγιώτης έσκυψε με προσοχή, μόχθο και αγάπη, στα υπάρχοντα στοιχεία και στη βιβλιογραφία και παρουσίασε πράγματι μια ολοκληρωμένη εικόνα της επίμαχης περιόδου στο νησί μας, αν και, όπως λέει και ο ίδιος, «το εγχείρημα δεν ήταν και τόσο εύκολο, γιατί υπάρχουν και πολλές σκιερές πλευρές, στις οποίες δε μπορεί να χυθεί άπλετο φως».                 

Με σύντομη, αλλά ολοκληρωμένη παράθεση των δύο εικόνων, της «μεγάλης, που φωτίζει τα μεγάλα γεγονότα της Επανάστασης στην Επικράτεια και της μικρής, που φωτίζει τα τοπικά γεγονότα», διεξέρχεται τα κρίσιμα χρόνια της προεπαναστατικής, επαναστατικής και πρώτης μετεπαναστατικής περιόδου στο νησί μας την Κάλυμνο: Τα χρόνια της εξόδου από το Κάστρο, της ίδρυσης της πρώτης οργανωμένης πολιτείας του νησιού της Χώρας, τον αντίλαλο της κήρυξης της Επανάστασης στην Κάλυμνο, τον αιματηρό διχασμό του λαού που ακολούθησε, το μέγιστο γεγονός της Ναυμαχίας του Γέροντα τον Αύγουστο του 1824. Τότε που ο στόλος μας υπό τον Ανδρέα Μιαούλη κατανίκησε τον ενωμένο Τουρκοαιγυπτιακό, μεταξύ των παραλίων της Καλύμνου και της Μικρασιατικής Ακτής. Στη συνέχεια ο νικητής ναύαρχος επισκέφθηκε για λίγο την Κάλυμνο και συμβούλεψε τους Καλυμνίους να δηλώσουν υποταγή της νήσου στο Τούρκο διοικητή της Κω, ώστε να αποφύγουν την τύχη της Κάσου, της Χίου και των Ψαρών, αφού ο ελληνικός στόλος δεν μπορούσε να παραμείνει για να φρουρεί τα νησιά μας. 

Με την άφιξη του πρώτου κυβερνήτη του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους Ιωάννη Καποδίστρια ιδρύεται η Τετράνησος, (Ικαρία, Πάτμος, Λέρος, Κάλυμνος), η οποία υπάγεται στη Διοικητική Περιφέρεια Σάμου. Η χαρά όμως των νησιωτών για την πολυπόθητη απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό, δεν θα κρατήσει πολύ. Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830, οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν συμπεριλαμβάνουν τα παραπάνω νησιά στα όρια του νέου κράτους. Η Κάλυμνος, όπως και τα υπόλοιπα νησιά των Νοτίων Σποράδων, τα κατόπιν ονομαζόμενα Δωδεκάνησα, θα παραμείνουν υπό τον οθωμανικό ζυγό άλλα 82 συναπτά έτη.

Ο φίλος Παναγιώτης κλείνει την τόσο ενδιαφέρουσα, σύντομη και περιεκτική, περιήγησή του, στην κρίσιμη εκείνη για το νησί μας επαναστατική περίοδο, με μια θαρραλέα και κρυστάλλινη τοποθέτηση: «Η ιστορία, όμως, δεν προσεγγίζεται με μήπως, με υποθέσεις, με συναισθηματισμούς, με αυστηρότητα ή επιείκεια. Μελετά τα γεγονότα όπως έγιναν. Και τα γεγονότα συναρτώνται οπωσδήποτε με τις συνθήκες που επικρατούσαν εκείνη την εποχή σε κάθε τόπο…».                                                                                                   

Ο πρόεδρος του Αναγνωστηρίου, όμως, μας επιφυλάσσει και μια άλλη ευχάριστη έκπληξη στο τέλος του βιβλίου του. Περιλαμβάνει δύο θεατρικά έργα του, με βάση το περιεχόμενο της εργασίας του. Ένα σε τρεις πράξεις για τους μαθητές των σχολείων μας και ένα σε πέντε πράξεις, προορισμένο για κανονική θεατρική παράσταση.                                                                                             

Το βιβλίο, ως έκδοση, έχει και μια αισθητική αντάξια του περιεχομένου του. Κοσμούνται με καλαισθησία και το εξώφυλλο με τον επίκαιρο συμβολισμό του, και οι εσωτερικές σελίδες του περιεχομένου του με την παράθεση των έγχρωμων φωτογραφιών και διακοσμητικών σχεδίων, χάρη στην πάντα ιδιαίτερα προσεγμένη επιμέλεια της Κας Νίκης Μαυροστόμου – Δροσάκη.       

Ο ακαταπόνητος, υπερδραστήριος και πολυτάλαντος πρόεδρος του Αναγνωστηρίου, ο αγαπητός φίλος Παναγιώτης Γιαμαίος, προσθέτει με το βιβλίο αυτό μια πολύτιμη συμβολή και στην τοπική μας ιστορία, αλλά και στο επίκαιρο γεγονός του εορτασμού των 200 χρόνων από την Εθνική μας Παλιγγενεσία. Ακόμα, η αριθμητική σειρά των αυτοτελών εκδόσεων του Αναγνωστηρίου φτάνει πλέον τον αριθμό 24, με την ευχή να τα… εκατοστίσει.

Κάλυμνος, Απρίλιος 2021.      

Ioannispatellis38@gmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s